Aïsja-opera zwicht voor religieuze druk

Onder `religieuze druk' uit Nederland en Marokko heeft het Onafhankelijk Toneel in Rotterdam gisteren besloten de opera Aïsja en de vrouwen van Medina niet op te voeren. Terecht, vinden islamitische organisaties in Nederland.

Regisseur Gerrit Timmers heeft er wijs aan gedaan om zijn opera Aïsja en de vrouwen van Medina, een opera over de zelfbewuste jongste vrouw van de profeet Mohammed en bedoeld als vooruitstrevend mulitcultureel project voor Rotterdam Culturele Hoofdstad 2001, af te gelasten. Dat zegt Mohamed Sghir van de Samenwerkende Arabische Jongeren (SAJ): ,,Als dit opgevoerd zou worden, zouden mensen beledigd zijn en zouden ongeregeldheden uitbreken. Niet dat iemand lichamelijk bedreigd zou worden, de Islam schrijft voor dat je eerst probeert het uit te praten. Het is absoluut verboden om de profeet, zijn echtgenotes en zijn vrienden uit te beelden. Gerrit Timmers is mijn vriend. Hij is een van de weinigen die iets voor Marokkanen doet. Maar hierin heeft hij zich slecht geïnformeerd. Hij heeft alleen met individuen gepraat die niets van de Islam weten.''

De Marokkaanse zangers, die speciaal voor dit project aangezocht waren om het leven van de vrouw van de profeet zo sacraal mogelijk in het Arabisch te kunnen bezingen, hebben op het laatste moment, na twee jaar voorbereiding afgezegd. Ook actrice Saida Baadi uit Casablanca heeft op het laatste moment afgezegd. Als reden, zei Timmers gisteren in deze krant, voeren ze niet nader genoemde `religieuze druk' aan, afkomstig uit Nederland en Marokko. En dat terwijl Timmers, ondermeer met de Marokkaanse ambassade, overleg had gepleegd. Men had er geen bezwaar in gezien, aldus Timmers. Een woordvoerder van de Marokkaanse ambassade in Den Haag zegt dat hij niet op de hoogte is van de afgelasting van de opera: ,,We hebben tegen Gerrit Timmers gezegd dat het een gevoelig onderwerp is. Maar we weten niets van een verbod. Marokko is een vrije democratie, met een zachte vorm van de Islam.''

Verschillende Rotterdamse islamitische organisaties hebben contact gezocht met de Stichting Platform Islamitische Organisaties SPIOR, zegt woordvoerder M. Disli. ,,Zij waren bezorgd. Ze vreesden dat de profeet beledigd zou worden in dit toneelstuk. Wij kennen de inhoud van het stuk niet, maar als de profeet of zijn vrouw beledigd zou worden, begrijpen wij het protest. Onze directeur heeft gezegd dat hij eerst zou onderzoeken of het een beledigend stuk zou worden. Want wij kennen de inhoud niet. Er is geen overleg met ons geweest.'' Wat de uitkomst van het SPIOR onderzoek was, is niet bekend, zegt Disli – de directeur is niet te bereiken, en hij heeft het afgehandeld.

Disli wil wel kwijt dat hij het spijtig vindt dat deze ophef over de mogelijke belediging van de profeet juist nu de krant haalt: de Ramadan, de heilige maand voor de islamieten is net begonnen.

Het is moeilijk te achterhalen welke islamitische organisaties of instanties nu precies wat verboden of afgeraden hebben. De Marokkaanse zangers die afgezegd hebben schreven Timmers: `Wij zijn enthousiast over de opera, maar angst regeert'. De componist Najib Cherradi, die de muziek zou componeren voor de opera, heeft zich ook teruggetrokken: ,,Blijkbaar is er een fatwa (een religieus-juridisch advies van een geestelijke) uitgesproken, maar dat wist ik niet. Ik kies voor mijn veiligheid. Niet dat ik bedreigd ben, maar als we dit zouden doorzetten, zouden we wel risico lopen.''

Timmers heeft zijn opera over Aïsja gebaseerd op het boek Ver van Medina van de Algerijns-Franse schrijfster Assia Djebar. Haar werk is in Algerije getroffen door een fatwa, maar niet in de rest van de islamitische wereld. In dat boek beschrijft Djebar het leven van Aïsja, dochter van een kalief, met de profeet. Aïsja werd vals van overspel werd beschuldigd na een tocht door de woestijn. Toch is er onder de volgelingen van Mohammed een scheuring ontstaan, na de dood van de profeet. Aïsja koos partij voor de kalief als opvolger van de profeet. Haar aanhangers zijn soennieten.