`Ik hou de camera op afstand'

In de documentaire `Desi' volgde Maria Ramos een meisje dat geen vaste plek heeft. Soms slaapt ze bij haar vader, soms bij een vriendinnetje. ,,Desi is een moedig meisje. Ze kan ook enorm gelukkig zijn.''

Vanavond worden op het IDFA de nominaties bekend gemaakt voor de VPRO Joris Ivens Award, de belangrijkste prijs van het festival. Onder de 27 films die strijden om de prijs zijn vier Nederlandse documentaires. Een daarvan is Desi van Maria Ramos, die op het festival tot nu toe de hoogste waardering van de bezoekers heeft gekregen. Desi staat vandaag nummer een in de tussenstand van de publieksprijs. Desi gaat over een meisje van elf uit Amsterdam dat geen vaste plek heeft. Soms slaapt ze bij haar vader en diens nieuwe vriendin, soms bij haar oma, soms bij haar opa, soms bij haar vriendin Taina. Haar moeder pleegde zelfmoord toen Desi anderhalf was. Desi laat zowel de gewone als de bijzondere dingen uit een jaar van het leven van Desi zien: de ruzies van de vader en zijn vriendin, een diner voor de tv bij oma, Sinterklaasfeest op school, Desi en Taina die elkaar op hun rug kriebelen, Desi na school met haar mobiele telefoon om erachter te komen waar ze die nacht zal slapen. De kijker zal misschien andere dingen gewoon of bijzonder vinden dan Desi zelf.

Maria Ramos (36) werd geboren in Brazilië, studeerde musicologie in Londen en Parijs, kwam wegens de liefde naar Nederland en besloot hier naar de filmacademie te gaan. Desi is haar eerste lange film. Ramos spreekt een Nederlands dat nog niet aan inflatie onderhevig is. Woorden als `portret' of `leven' zijn voor haar nog niet saai geworden. Ze houden alles in. Slechts af en toe heeft ze meer nodig. `Het hele leven' zegt ze dan. Of `heel erg realistisch'.

Hoe heeft u Desi leren kennen?

,,Ik heb haar ontmoet op een verjaardag. Desi is de beste vriendin van de dochter van een vriendin van mij. Ik werd meteen door haar gefascineerd. Hoe overleeft een kind de zelfmoord van haar moeder? Hoe beïnvloedt dat de relatie met haar vader, haar opa? Hoe denkt ze over de dood? Ik werd ook geïnspireerd door haar sterkte. Desi is een moedig meisje. Ze klaagt nooit. Het is iemand die zich niet snel bloot geeft. Ze heeft een mysterie in haar gezicht. Maar ze kan ook enorm gelukkig zijn.''

Desi bevat geen interviews met Desi of haar familie. Waarom niet?

,,Ik wil mensen niet laten vertellen. Ik wil ze laten zien. Wat mij boeit is hoe mensen met elkaar en met hun omgeving omgaan. Hoe ze leven. Desi had de geschiedenis van haar moeder bijvoorbeeld rechtstreeks in de camera kunnen vertellen. In de film vertelt ze erover aan haar vriendinnen. Dat is veel rijker.''

In de film spelen Desi en Taina met twee Barbies de ruzies van Desi's vader en diens vriendin Esther na. Hoe is deze scène tot stand gekomen?

,,Desi en Taina spelen veel samen. Ze dansen, ze maken zich op, ze kleden hun Barbie's aan. Op een dag vroeg ik Desi bij Taina thuis over de ruzies te vertellen. Taina speelde net met een Barbie en zei, kijk eens, dit is Esther. Toen heb ik ze gevraagd de ruzies na te spelen. Je ziet meteen dat Desi dat veel beter kan dan Taina. Desi heeft die ruzies echt meegemaakt.''

Uit de film kun je niet opmaken dat dit spel in scène is gezet. Je kunt denken dat de twee vriendinnen de ruzies vaak op deze manier naspelen.

,,Ik geloof niet dat mensen dat zullen denken. Maar het kan me ook niet zoveel schelen. Met de Barbies kon ik goed laten zien wat Desi meemaakt. Dat is echt, en daar gaat het om.''

De praktische problemen die Desi's manier van leven met zich meebrengen, komen in de film niet vaak in beeld. Waar zijn bijvoorbeeld haar kleren? Moet ze die niet meenemen als ze weer ergens anders heengaat?

,,Ik dacht dat het wel duidelijk was dat ze overal kleren heeft liggen of meeneemt. Soms heeft ze ze ook niet. Voor de continuïteit van de film had ik graag gewild dat Desi altijd dezelfde jas aan had, maar dat was onmogelijk. Soms wisten we ook niet waar Desi zelf was. Ze had twee keer haar mobiele telefoon in de bus laten liggen. Toen was ze onvindbaar.''

De grote vraag van de film blijft: waarom moet Desi op de dag zelf steeds haar slaapplaats regelen? Vindt u dat de film op deze vraag een antwoord geeft?

,,Nee. Ik weet het zelf ook niet. Het publiek kan net als ik van alles vermoeden. Het was niet mijn taak vragen te beantwoorden of mijn mening te geven. Ik heb alleen haar leven willen laten zien, ik heb het niet willen uitleggen.''

In Desi komt nauwelijks muziek voor. Alleen aan het begin en aan het slot is onder de beelden muziek gezet.

,,Ik gebruik nooit muziek in mijn films. Met muziek wil ik de emoties van de kijker niet sturen. Ik wil heel erg realistische films maken.''

In zijn film `Blind Kind 2' (1966), een portret van de blinde tiener Herman Slobbe, zegt Johan van der Keuken dat alles een vorm is. Ook Herman noemt hij een vorm. Wat vindt u van deze opmerking?

,,Ik ben een groot fan van Van der Keuken. Voor we met draaien begonnen, heb ik Desi een aantal films laten zien, waaronder Beppie van Van der Keuken, zodat ze wist wat voor film ik wilde maken. Maar Desi is voor mij geen instrument, geen middel. Vorm betekent voor mij niet hoe ik iets zeg, maar wat ik wil zeggen. Ik ben erg beïnvloed door regisseurs van speelfilms als Bresson en Ozu. Mijn films zijn antidramatisch. Ik wil de toeschouwer de tijd geven zijn eigen conclusies te trekken. Daarom houd ik de camera ook altijd een beetje op afstand, laat scènes lang duren en wissel niet vaak van shot. Mijn films zijn rustig. Een film als Rosetta van de gebroeders Dardenne, met die woeste camerabewegingen, zou ik nooit kunnen maken. Zoiets kan ook alleen maar met acteurs. In een documentaire kun je mensen niet zo dicht op de huid zitten. Daar worden ze veel te zenuwachtig van.''

Vindt u dat Desi een rooskleurig beeld van het leven van Desi geeft?

,,Nee. Het is een goed portret van haar leven. Desi is niet zielig. Ze overleeft. Ik hoop dat het publiek haar verdriet kan vermoeden.''

Desi is op het IDFA nog te zien op woensdag om 15.30 uur in het Filmmuseum. Vanaf 7 december draait hij waarschijnlijk in de bioscoop.