Fatale fout

Het begon met de man van Fact. Hij was een heer van middelbare leeftijd in een vrijetijdsvest, die ondanks zijn norse oogopslag als rolmodel fungeerde in een reclamecampagne voor een nieuw Amerikaans sigarettenmerk. Het heette Fact en werd, anno 1977, met rationele argumenten aan de man gebracht. De slagzin luidde zodoende: ,,I'm realistic, I only smoke Facts.'' Tijdens de kerstdagen van dat jaar onderging de tekst op zes billboards in San Francisco echter een kleine, maar wezenlijke verandering. Opeens stond er: ,,I'm real sick, I only smoke Facts''.

De ingreep betekende het debuut van een nieuwe actiegroep, die zich Billboard Liberation Front noemde en naar eigen zeggen was opgericht door `een schemerachtige kliek van te weinig gestimuleerde reclamemakers'. Zij bleven vooralsnog anoniem, maar gaven wel meteen blijk van veel gevoel voor publiciteit. Normaal gesproken zouden immers maar weinig voorbijgangers hebben opgemerkt wat er met die billboards was gebeurd. En bovendien bleef het maar korte tijd zichtbaar; de fabrikant, de grote R.J. Reynolds Tobacco Company, maakte de correctie snel ongedaan. Het billboard-bevrijdingsfront was echter zo schrander om meteen een persbericht rond te sturen, compleet met foto's van vóór en na de actie.

De strijdmethoden van het Billboard Liberation Front zijn sindsdien goeddeels onveranderd gebleven. Zo werd het merk Marlboro gewijzigd in Marlbore, om aan te geven hoe saai en slaapverwekkend de Marlboro-cowboy in de ogen van de bevrijders was geworden. De oproep Think different van Apple Computers veranderde in Think disillusioned of Think doomed. En door de letters op een bord voor Camel-sigaretten door elkaar te gooien en af te dekken, ontstond de tekst Am I dead yet?

Ook vorige week was het front weer actief, maar nu op een iets andere manier. Op dertien billboards van technologische bedrijven in Silicon Valley werden waarschuwende plakkers aangebracht, in de vormgeving van een foutmelding op de computer: ,,Fatal error - Invalid Stock Value - abort/retry/fail.'' Zo werd de IT-reclame, aldus de actievoerders met bijpassend cynisme, onherstelbaar verbeterd.

Een overzicht van de activiteiten is te vinden op de internet-site van het BLF (www.billboardliberation.com) die ook uiterst praktische instructies bevat voor wie op soortgelijke wijze aan de slag wil gaan. Daaruit valt allereerst te leren hoe er met de tekst kan worden gemanipuleerd: fotografeer het reclamebord, blaas de foto op tot ware grootte, knip dan de benodigde letters uit en plak die tenslotte met rubberlijm over het echte billboard heen.

Voorts dient de locatie vooraf uitvoerig te worden geïnspecteerd: is het nodig zelf een ladder mee te nemen (soms blijkt er achter het bord, bijvoorbeeld op het dak van een gebouw, gewoon een ladder te liggen), wanneer lopen er de meeste mensen langs en hoe groot is op verschillende momenten het risico op heterdaad betrapt te worden? Een andere tip: neem een camera mee. Niet alleen om de foto's voor het persbericht te maken, maar ook om alibi te hebben voor een argwanende agent: ,,Ik ben nachtfotograaf, en vanaf deze plek heb je een schitterend uitzicht op de brug...'' Of woorden van dergelijke strekking.

Nederlandse navolgers lijkt het Amerikaanse front niet te hebben. Hier blijft het verschijnsel vooralsnog beperkt tot aanvullende teksten uit de spuitbus. Het reclamevakblad Adformatie, dat laatst melding maakte van de BLF-site, wijst op Deventer, waar de autoreclame doorgaans wordt gesaboteerd met de aansporing: ,,Ga toch fietsen.''

In de jaren zestig had Amsterdam trouwens al de anti-rookmagiër Robert Jasper Grootveld, die een grote kanker-K kladde op alle sigarettenreclame. Maar toen was van professionele actietechnieken nog geen sprake.