Kaapstads `District Six' weer in zwarte handen

Dat Ismail Bessier dat nog mocht meemaken. De honderdjarige inwoner van Kaapstad behoorde gisteren tot een groot gezelschap dat op uitbundige wijze de teruggave vierde van zijn wijk, District Six, die 34 jaar geleden onder de apartheid werd platgewalst. President Thabo Mbeki verwelkomde de gezinnen bij hun thuiskomst. In zijn toespraak zei Mbeki dat ,,district Six alles symboliseerde wat er mis met de apartheid was''.

District Six in Kaapstad en Sophiatown in Johannesburg waren in de jaren vijftig en zestig voorbeelden van de bulldozerpolitiek van de blanke minderheidsregering. Beide wijken, waar destijds zwarten en kleurlingen woonden, werden door het bewind in het kader van de wet op de groepsgebieden bestemd voor blanke bewoning. District Six of op zijn Afrikaans: Distrik Ses ooit was het de zesde wijk van Kaapstad telde in 1966 naar schatting 66.000 inwoners, die met geweld uit hun huizen werden verdreven en gedeporteerd naar de Kaapse vlakte, een kale winderige regio ten oosten van de stad.

De dichtbebouwde wijk, aan de lijzijde van de Tafelberg, werd tot de laatste steen afgebroken, kreeg een nieuwe naam, Zonnebloem, en moest een voorbeeld van blanke zegepraal worden. Maar in tegenstelling tot Sophiatown, waar een nieuwe wijk verrees onder de naam Triomf, kwam men in Kaapstad door aanhoudend verzet nooit verder dan de bouw van een technische universiteit en een paar losse woningen. Voor anti-apartheidsstrijders groeide District Six uit tot symbool van verzet.

Na de democratische overgang van 1994 nam de regering zich voor om de wijk terug te geven aan de oorspronkelijke bewoners. Zij die terugkeren krijgen een compensatie ten bedrage van 26.000 rand (9.000 gulden) ,,voor de vernedering, het lijden, de ontwrichting van de gemeenschap en de sociaal-economische verstoring''. De helft van de mensen die hebben kunnen bewijzen dat ze in de wijk thuishoren, heeft al aangegeven op die plaats te willen blijven wonen: zij krijgen nog eens 17.000 rand. Dat zijn voor Zuid-Afrikaanse begrippen forse vergoedingen. Het geld zal voorlopig in een collectief fonds worden gestort, totdat een ontwikkelingsplan is opgesteld voor een nieuw te bouwen District Six.

Ook in Sophiatown, dat in de jaren vijftig werd ontruimd, hebben vroegere bewoners claims gelegd op hun grondbezit. Maar deze wijk, in het noordoosten van Johannesburg, is geheel volgebouwd. Er zijn slepende juridische procedures gaande over de vraag of de huidige blanke inwoners de rechtmatige eigenaars zijn of op gestolen grond wonen.