`Eenpartijstaat' Canada klaar voor prolongatie

Bij de verkiezingen vandaag in Canada staat tevoren vast dat de Liberale Partij van Jean Chrétien gaat winnen. Als de populistische Canadian Alliance ten minste niet doorbreekt.

In de VS mag ruim drie weken na de verkiezingen nog niet duidelijk zijn wie de nieuwe president is, bij de Canadese noorderbuur staat juist al van tevoren vast wie als premier uit de bus zal komen bij de parlementsverkiezingen van vandaag. Jean Chrétien, leider van de Liberale Partij van Canada, is dusdanig verzekerd van een derde termijn als regeringsleider dat hij de algemene verkiezingen geruime tijd voordat dat nodig was heeft uitgeschreven.

Profiterend van economische voorspoed en een hopeloos verdeelde oppositie sinds hij in 1993 premier werd, rekent Chrétien vandaag op een hernieuwd mandaat van vijf jaar – ook al is zijn tweede ambtstermijn pas 3,5 jaar oud. Vier oppositiepartijen dingen mee naar de status van grootste partij in het Lagerhuis in Ottawa, maar geen van hen maakt een schijn van kans om de Liberalen naar de kroon te steken. De twee grootste – de rechtse Canadian Alliance en het separatistische Bloc Québécois – zijn regionale bewegingen zonder reëel uitzicht op brede steun in het hele land.

De Liberale Partij, heerser van het politieke midden, wordt wel de `natuurlijke regeringspartij van Canada' genoemd. Afgelopen eeuw vormde ze tientallen jaren de regering, onder premiers als Mackenzie King, Pearson en de onlangs overleden Trudeau. Met Chrétien aan het roer heeft de partij zich toegelegd op een combinatie van fiscale strengheid, sociale compassie en tolerantie. Maar volgens zijn politieke tegenstanders is de premier wegens zijn onaantastbare positie ,,arrogant'' en ,,autocratisch'', en heeft hij de huidige verkiezingen slechts uitgeschreven uit ,,ijdelheid''. ,,Canada is in feite een eenpartijstaat,'' aldus Paul Howe, onderzoeker bij een politieke denktank in Montréal. ,,Er is maar een levensvatbare regeringspartij, en dat zijn de Liberalen.''

De traditionele tegenhanger van de Liberalen, de Conservatieve Partij, is sinds de verkiezingen van 1993, na twee termijnen aan het bewind onder premier Brian Mulroney, bijna fataal verzwakt. De Conservatieven hebben sindsdien de rechtse stemmen moeten delen met de jonge Reform Party, een populistische beweging uit westelijk Canada met aartsconservatieve opvattingen op sociaal gebied. De opdeling van rechtse stemmen leidt bijna vanzelfsprekend tot Liberale overwinningen in een meerderheid van de 301 Canadese kiesdistricten.

Reform, dat in 1997 opklom tot grootste oppositiepartij met alleen parlementsleden uit de vier westelijke deelstaten, probeert nu een landelijke doorbraak te forceren op basis van cosmetische veranderingen. De partij veranderde haar naam tot Canadian Alliance, wist een aanzienlijk aantal traditionele Conservatieven aan te trekken en koos een nieuwe leider: Stockwell Day, een westelijke evangelist met een dynamische uitstraling. Day, een nieuweling in Ottawa, zet zichzelf door middel van sportieve photo opportunities af tegen Chrétien, een 66-jarige raspoliticus die volgens hem ,,gecorrumpeerd'' is door de macht en zijn beste tijd heeft gehad. Zo arriveerde Day per waterscooter voor een persconferentie aan de oever van een meer, gekleed in een elastisch waterpak.

De grote vraag is of de Canadian Alliance vandaag voldoende stemmen weet te trekken in het gematigde en dichtbevolkte centraal-Canada om er de hegemonie van de Liberalen te doorbreken. Day wordt er gewantrouwd wegens omstreden opvattingen over onder meer abortus, homoseksualiteit en de doodstraf. Tijdens de verkiezingscampagne is hij achtervolgd door luidruchtige demonstranten, en hebben de Liberalen hem afgeschilderd als een extremist. Elinor Caplan, minister van Immigratie, verwierp een deel van Day's aanhangers bijvoorbeeld als ,,ontkenners van de Holocaust, onverdraagzamen en racisten''. Ondanks hun koppositie hebben de Liberalen reden tot lichte ongerustheid. Met 161 van de 301 zetels in het Lagerhuis is hun huidige meerderheid krap. Als Day erin slaagt om voet aan de grond te krijgen in centraal-Canada, bestaat de kans dat Chrétien zijn absolute meerderheid kwijtraakt. Hij zal dan doorregeren met een minderheid, waarbij concessies aan oppositiepartijen nodig zijn om aan de macht te blijven (Canada kent geen coalitievorming). Chrétien is met de vervroegde verkiezingen een persoonlijke gok aangegaan dat het zover niet zal komen – een oordeel op basis van gunstige opiniepeilingen en politiek instinct. Hij hoopt zijn politieke loopbaan af te sluiten met een derde achtereenvolgende verkiezingsoverwinning op zak, iets dat geen Canadees leider is gelukt sinds de jaren veertig. Hij loopt echter de kans dat hij zijn waaghalzerij moet bekopen met een minderheidsregering.

    • Frank Kuin