DE HAAGSE STAAT

KIEZERS NIET RIJP VOOR LEEFBAAR NEDERLAND ...

Als de geschiedenis zich leent voor koffiedik kijken, haalt Leefbaar Nederland zeven à acht zetels bij de Tweede-Kamerverkiezingen van 2002. Het is, ruw gerekend, de vaste aanhang van `tegenbewegingen' die het parlement bestormen. Zie D'66 in 1967 (7 zetels), de Boerenpartij in hetzelfde jaar (7), DS'70 in 1971 (8) en de ouderenpartijen in 1994 (7).

`Met dubbele cijfers in de Tweede Kamer!' - dat is het doel waarnaar zij streven, zo kondigde Jan Nagel, ex-PvdA, anderhalf jaar geleden aan toen hij het voorlopige program van de nieuwe partij i.o. lanceerde. Paul Lucardie, onderzoeker bij het Groninger Documentatiecentrum Politieke Partijen, zou het een wonder vinden als Leefbaar Nederland in één klap tien zetels of meer haalt: ,,Dat is nog nooit een partij gelukt die uit het niets komt.''

Maar trouwe kiezers bepalen nog slechts het lot van omstreeks honderd zetels in de Kamer. De overige circa vijftig zetels zitten in een hoge hoed waaruit ontrouwe en nieuwe kiezers een greep doen.

De Twentse politicoloog Jacques Thomassen vraagt zich af of het electoraat rijp is voor een massale doorbraak naar een nieuwe partij als Leefbaar Nederland. Hij stelt dit op gezag van een bundel over kiezersgedrag in de periode 1971-1998, die afgelopen zomer mede onder zijn redactie is verschenen. Economische terugslag, luidkeels geuite onvrede over het regeringsbeleid, een blunderende en ongeloofwaardige oppositie: dat zou een nieuwe partij wind in de zeilen kunnen geven. Thomassen ziet vooralsnog weinig tekenen die daar op wijzen: ,,Onvrede onder kiezers bestaat wel, vooral omdat zij nauwelijks nog verschillen kunnen waarnemen tussen de standpunten die de gevestigde partijen innemen. Maar die onvrede vertaalt zich niet in brede steun aan een protestbeweging. Ontevreden kiezers gaan eerder niet stemmen dan dat ze op een nieuwe partij stemmen.''

... `OUDE PARTIJEN' ZIJN NOG KALM ...

Leefbaar Nederland houdt pas volgend jaar zomer haar oprichtingscongres. Maar de verkiezingszege van Leefbaar Utrecht, begin deze maand, heeft duidelijk gemaakt dat er `aan de basis', in de vierde stad van Nederland, ruimte is voor een échte volkspartij die een politiek van lelijke en vieze woorden weet uit te dragen. Althans, zo wordt er gesproken over de socioloog drs. H. Westbroek, gezicht en stem van Leefbaar Utrecht én Leefbaar Nederland.

Columnisten en commentatoren hebben zich intussen afgevraagd of het succes van Leefbaar Utrecht ook landelijk betekenis kan krijgen. De toon van de meeste bespiegelingen is badinerend tot vernietigend. Vergelijkingen met de Amsterdamse querulant Hadjememaar en de Bennekomse boer Koekoek zijn niet van de lucht. Kiezers van Nederland, wil begrijpen dat het volksfront van Nagel en Westbroek slechts een politieke eendagsvlieg zal blijken te zijn: zonder inhoud, vol intriganten!

Bij `de oude partijen'– een woord van Nagel, die daartoe PvdA, VVD, CDA en D66 rekent – wordt intussen betrekkelijk kalm over Leefbaar Nederland gesproken. Jan Marinus Wiersma, Europarlementariër en in '98/'99 een van de campagnestrategen van de PvdA, vreest de nieuwe partij niet. Hij trekt een vergelijking: ,,De ouderenpartijen hadden in '98 een hele duidelijke doelgroep en zeer herkenbare issues als de AOW, pensioenen en bejaardenzorg. Daarmee kun je nog wel tot zeven zetels komen. De doelgroep en de thema's van Leefbaar Nederland zijn voorlopig nog volstrekt diffuus. Nederlanders kiezen uiteindelijk toch voor partijen met een serieus program en degelijke, betrouwbare leiders. Wim Kok is niet voor niets uitgegroeid tot de populairste politicus.''

Volgens Tweede-Kamerlid Hans van Baalen, tot voorjaar '98 campagneleider voor de VVD, is het nog te vroeg om een houding tegenover Leefbaar Nederland te bepalen. Van Baalen: ,,In de eerste maanden van 2002 zullen we pas weten of we serieus rekening met ze moeten houden. Dan kennen we hun program, hun lijsttrekker, hun kandidatenlijst. Dan moeten ze een duidelijke plek hebben veroverd in de opiniepeilingen, waarin ze nu nog absoluut niet scoren. Dan weten we of ze de ruimte krijgen in de media. In '98 zijn we niet in discussie gegaan met Nederland Mobiel, omdat ze niet in de peilingen en in de media bleken aan te slaan. Zo ook zullen we tegen die tijd afwegen hoe we moeten omgaan met Leefbaar Nederland.''

... EN EEN OUDE PROF JUICHT

De Jonge Democraten, voorhoede van D66, hebben niet tot 2002 willen wachten. Afgelopen weekeinde was Jan Nagel de belangrijkste gast op hun congres. Scheidend voorzitter Boris van der Ham had vooraf wel enige verwachtingen van Nagels gedachtegoed, waarin D66-thema's als het referendum en de gekozen burgemeester een prominente plek hebben gekregen. Nagel had de jonge Democraat daarover niet teleurgesteld.

Van der Ham: ,,Hij kan het krachtig en helder zeggen.'' Maar overigens vond hij Nagels verhaal ,,zeer mager'': ,,Hij kwam met het onderwijs, de zorg en de multiculturele samenleving als de belangrijkste thema's waarover de mensen in het café praten. Maar hij had nog geen begin van een analyse of een heldere visie op de moeilijke politieke keuzes die hier moeten worden gemaakt. Ja, Betuwelijn niet aanleggen en dat geld anders investeren, riep hij. Maar met die simplificaties los je de structurele problemen in het onderwijs en de zorg natuurlijk niet op.''

Een van de weinige `opinion leaders' die tot nu toe de komst van Leefbaar Nederland openlijk hebben toegejuicht, is de Rotterdamse emeritus hoogleraar staatsrecht S.W. Couwenberg. ,,Het bestel zit muurvast, het politieke debat is dood, economische principes domineren de samenleving en de politiek'', analyseert Couwenberg. Het is hem een gruwel. ,,Gekozenen raken steeds verder vervreemd van de kiezers als ze niet permanent worden uitgedaagd. En van uitdaging is volstrekt geen sprake in deze tijd zonder ideologische tegenstellingen. Politici als Westbroek vervullen een cruciale rol in een democratie door in politieke arena's krachtig te verwoorden wat er onder de mensen leeft. Het is te hopen dat dit geluid na de verkiezingen via een partij als Leefbaar Nederland krachtiger in de Kamer te horen zal zijn.''

De Tweede Kamer behandelt komende week de begrotingen van de vice-premiers Jorritsma (Economische Zaken) en Borst (VWS).