Zwisterland

Phileas Fogg deed het in 80 dagen, Orson Welles in 80 nooit gerealiseerde filmprojecten. De Achterpagina gaat in 80 hits de wereld rond. Etappe 22: Zwitserland.

,,Italië onder de Borgia's had dertig jaar oorlog, terreur, moord en doodslag, maar produceerde Michelangelo, Leonardo da Vinci en de Renaissance. In Zwitserland hadden ze broederliefde; ze hadden 500 jaar democratie en vrede – en wat was het resultaat? De koekoeksklok.''

Deze beroemde uitspraak, van Orson Welles alias Harry Lime in The Third Man (1949), heeft het imago van Zwitserland meer schade toegebracht dan al het nazi-goud in alle geheime bankkluizen bij elkaar. Het maakt niet uit dat Michelangelo een beschermeling was van de Medici's, of dat de Renaissance al ver vóór de Borgia's was begonnen; en zelfs niet dat de koekoeksklok in het Duitse Schwarzwald is uitgevonden. Het eedgenoodschap in de Alpen staat bekend als een oase van saaiheid, een culturele woestijn – met kaasfondue en chocola als verheffendste exportproducten.

Geen wonder dat je de hits over Zwitserland met een lantaarntje moet zoeken, en dat ze nogal melig en (onbedoeld) campy blijken te zijn. Het oeuvre van de Nederlandse jodelkoningin Olga – `Hoog op de Alpen' – Lowina, heel populair in de jaren vijftig, heeft de tand des tijds niet doorstaan. En hetzelfde geldt voor het hitje `Heidi' (naar de kinderklassieker van Johanna Spyri) waarmee het schlagerduo Gitti & Erica in 1978 de 14de plaats in de hitparade haalde. En het dubbelzinnige `Heidi' van Normaal, gezongen in een kruising tussen Achterhoeks en fantasie-Duits (en in 1983 nog een trotse nummer 8), was al één grote grap toen het uitkwam.

Serieuzer over Zwitserland waren Annie Schmidt en Harry Bannink. In hun liedjes voor de jaren-zestig-televisieserie Ja Zuster, nee Zuster wordt heel wat afgereisd – per breekbaar schip, in een rijtuigie, op de step; naar de Rivièra, naar Mexico, van Wisjni naar Wosjni, en dus ook richting Alpen. `Naar Zwitserland' luidt zelfs de titel van een kort alpendeuntje, gezongen door Leen Jongewaard en Hetty Blok, waarin Zwitserland wordt gepresenteerd als het ideale burgermansvakantieland: `Als 't varkentje vol is, dan gaan we op reis/ Naar Zwitserland, naar Zwitserland, daar gaan we de bergen op/ Naar Zwitserland, naar Zwitserland, daar klimmen we tot in de top.'

De Top 40 is door `Naar Zwitserland' nooit beklommen. De enige echte Zwitserland-hit uit de Nederlandse geschiedenis is de Nederlandse bewerking van het liedje `The Swiss Maid' (1961) van de country-artiest Roger Miller. Een mijlpaal. Niet zozeer omdat `Angelique' met een 15de plaats in het voorjaar van 1972 zo'n groot succes was; maar omdat het de eerste hit was van André van Duin, die in de kwart eeuw die daarop volgde meer dan veertig parodieën en carnavalskrakers de Top 40 in zou zingen. Op een tekst van J. Austerlitz, alias Herman Pieter de Boer, bezingt van Duin het lot van Angelique, een boerendochter `in de bergen van Zwitserland' die jodelend aan de man probeert te komen: `En Angelique/ zong heel melancholiek/ jodeloholohohehehehee/ vol verlangen naar romantiek (jodelohoti).'

Al dit gejodel te midden van de besneeuwde toppen is al niet verantwoord, maar als de vader van Angelique van woede ook nog eens op zijn alpenhoorn gaat blazen, kan een ramp niet uitblijven. `En een lawine kwam/ plots naar beneden [...] Ze roldebolde naar het dorpje in het dal/ 't was een hele val/ en is daardoor toen overleden.'

Hoogstaand is het niet, en André van Duin heeft ze wel grappiger gemaakt. Wat is er toch met Zwitserland, dat het de hitmakers niet inspireert? Neem nu Ierland, dat maar iets groter is en ongeveer evenveel inwoners telt. Het heeft een geschiedenis van burgeroorlog, werkloosheid, armoede en aardappelschaarste, maar is in de afgelopen dertig jaar bezongen door Van Morrison en U2, Mary Hopkin en Sinéad O'Connor, Michel Sardou en Boney M. In dezelfde periode groeide Zwitserland uit tot een van de rijkste landen ter wereld; met de schoonste steden, de beste kazen, de mooiste skigebieden en de secuurste horloges. En wat heeft dat opgeleverd? `Heidi' en `Angelique'.

Ach, leefde Willem Tell nog maar.