`We laten ons het politieke midden niet afpakken'

Angela Merkel, de voorzitter van de Duitse christen-democraten, is heel populair. ,,Schröder mag succesvol begonnen zijn met hervormen, hij wil er nu al weer mee ophouden''.

,,Bondskanselier Gerhard Schröder is een gevaarlijke koers ingeslagen. Hij probeert het debat over de nationale identiteit en de Leitkultur te taboeïseren. Schröder wil de CDU in de extreem-rechtse hoek drukken. Maar ik laat me de mond niet snoeren. De discussie over de nationale staat is hard nodig. De burgers zijn bang voor de Europese uitbreiding. Ze willen weten wat een groter Europa voor hun vaderland betekent. Dat moeten we serieus nemen.''

Angela Merkel (45), voorzitter van de christen-democraten, klinkt resoluut. De regering-Schröder stelt alles in het werk om de discussie over immigratie, de nationale staat, de Heimat de kop in te drukken, vindt zij.

,,Als de discussie over Leitkultur goed wordt gevoerd, kunnen angsten over een groter Europa en het samenleven met andere landen worden weggenomen'', meent Merkel. De manier waarop linkse kringen de afgelopen weken op het begrip Leitkultur – de toonaangevende cultuur – hebben gereageerd, toont volgens de CDU-voorzitter aan dat Duitsers nog steeds moeite hebben met hun eigen identiteit. ,,Om te doen alsof we allemaal Europeanen zijn met een beetje Amerikaanse flair, wat de groene minister Joschka Fischer van Buitenlandse Zaken suggereert, dat gelooft toch niemand.''

Merkel ontvangt een aantal buitenlandse journalisten in het nieuwe CDU-partijkantoor middenin Berlijn. Een glazen toren in de vorm van een scheepsboeg, met uitzicht op de Potsdamer Platz. Zij draagt een roze blazer en een donkere broek. ,,Wat bedoelt Fischer als hij beweert dat de nationale staat in Europa altijd zal blijven bestaan, zonder uit te leggen wat dat inhoudt? Fischer weigert het begrip vaderland een gevoel mee te geven. Voor hem is slechts de grondwet typisch Duits. Maar zo bereik je de mensen natuurlijk niet'', zegt Merkel. ,,Díe discussie wil de CDU voeren. De sociaal-democraten en de Groenen zijn daar niet toe in staat.''

Ruim een half jaar leidt Merkel de CDU. Als een moderne Jeanne d'Arc nam ze het voortouw in de rebellie tegen Kohl, toen in november vorig jaar een grote zwartgeldaffaire aan het licht kwam. Wilde de CDU bij de komende verkiezingen in 2002 nog enige kans maken, moest ze leren ,,ook zonder het oude strijdros'' het gevecht met de politieke tegenstander aan te gaan, schreef ze in een geruchtmakend artikel in de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Kohl heeft dit artikel als een doodsteek ervaren – als ,,een frontale aanval op mijn persoon'' – blijkt uit zijn dagboek dat gisteren is gepubliceerd.

Merkel is het gevecht begonnen. Kohl, die haar graag mein Mädchen noemde, had de jonge natuurkundige vlak voor de ineenstorting van de DDR ontdekt. Inmiddels staat zij op eigen benen. De oude garde in de partij mag nog moeite hebben met de onconventionele Ossie aan de top, bij de bevolking is Merkel intussen geliefder dan Schröder. Van de vijf populairste politici in het land scoort Merkel na Joschka Fischer het hoogst.

Op 3 oktober verraste ze vriend en vijand door de strijdbijl met Kohl te begraven en demonstratief samen het CDU-feest voor tien jaar Duitse hereniging te vieren. ,,Toen is me duidelijk geworden dat we zestien jaar Kohl niet stuk mogen laten praten. De politieke concurrent wekt de indruk dat we in Duitsland alles verkeerd hebben gedaan. Daartegen moeten we ons verzetten.'' Merkel geeft toe dat de partij zware maanden achter de rug heeft, verscheurd tussen Kohlianen en jonge vernieuwers. ,,De ruzie was nodig, maar ook de daarop volgende verzoening. De partij is weer herenigd. Ze kan de concurrentie met de tegenstander weer aan.''

Terwijl de wonden van de zwartgeldaffaire enigszins beginnen te helen, legt Merkel kanselier Schröder het vuur na aan de schenen. Thema's als immigratie, gezinspolitiek, ondernemerschap en een lenige economie met een menselijk gezicht – dat zijn de onderwerpen van de `vernieuwde' CDU. Zelf spreekt zij over de noodzaak van een nieuwe sociale markteconomie, een slogan die ze afgelopen weekeinde demonstratief lanceerde op het congres van de Beierse zusterpartij CSU in München.

De christen-democraten willen niet uitgaan van een maatschappij die is verdeeld in winnaars en verliezers van de globalisering, zoals de SPD doet, zegt zij. ,,De CDU zet in op de `wij-samenleving'. We willen de twee uitersten markt en menselijkheid met elkaar combineren. De samenleving kan niet uitsluitend naar economische maatstaven worden ingericht. Sociale samenhang is net zo belangrijk.'' Het is van belang dat Duitsland meer marktprikkels invoert in het sociale stelsel, het arbeidsrecht en de gezondheidszorg. Extra investeringen in het onderwijs zijn hard nodig, want dat is de sleutel tot de kennismaatschappij.

Doet de rood-groene regering niet precies hetzelfde, door de bakens te verzetten met belastingverlagingen en plannen voor een pensioenhervorming? ,,Ik ben sceptischer dan de regering. Er is veel tijd verdaan met verkeerde beslissingen'', zegt Merkel. Ze wil niet ontkennen dat SPD-minister van Financiën Hans Eichel succesvol is bij het terugdringen van het overheidstekort. Maar: ,,De vele miljarden die Eichel met de telecomlicenties heeft verdiend, zijn terug te voeren op de privatisering van de Post en Telecom die de regering-Kohl in 1994 is begonnen.''

Merkel: ,,Schröder mag succesvol begonnen zijn met hervormen, hij wil er nu al weer mee ophouden''. Volgens haar draait de kanselier de klok terug. ,,Door bedrijven te verplichten deeltijdwerk mogelijk te maken, de medezeggenschap te vergroten en star vast te houden aan de rigide winkeltijdenwet, geeft de regering de verkeerde signalen. Schröder heeft er weinig aan gedaan om de conjunctuur te verbeteren. De economische groei is te danken aan het herstel in heel Europa. Juist nu moet je vastberaden hervormen. Wat doet de regering? Ze laat haar oren hangen naar de vakbonden.''

Het zal Schröder niet lukken om de CDU in de conservatieve rechtse hoek te drukken. ,,We laten ons het politieke midden niet afpakken. De CDU is een brede volkspartij. Wij zullen niet meemaken wat vele Europese zusterpartij en het CDA in Nederland is overkomen, die zijn uiteen gevallen of tot 24 procent zijn gereduceerd.''

Of zij hard genoeg is om kanselierskandidaat te worden? Dat zal de buitenwacht wel merken: ,,Vergis je niet in mij. Ik ben natuurkundige. Die lijkt op de chemicus. Mijn voorbeeld is Margaret Thatcher en zij was scheikundige.''