Schuldenslaven

Veel Nederlanders zijn in de ban van hun hypotheek: wel of niet aflossen, verhogen, koppelen met een kapitaalverzekering, wegvallen aftrek tweede huis enzovoort. Zo'n schuld lijkt tegenwoordig geen molensteen meer, maar een bezit waar je creatief mee speelt, over kan opscheppen in je omgeving. Praat of schrijf niet met schuldenaren over het verminderen van hun hypotheekschuld, want dan beginnen ze te blazen.

Intussen zitten 250.000 gezinnen opgescheept met grote schulden. Ook mensen met een goed inkomen. Denk maar aan die tienduizenden spaarders en beginnende beleggers die zonder nadenken hun (spaar)geld in Baan stopten, en de honderdduizenden fans van World Online, Neerlands beruchtste beursgang. Een lezer die pal achter het beursgebouw een winkeltje drijft in eenmalig te gebruiken regenjassen tegen korte buitjes, brengt dit nog eens in herinnering.

,,Dikke Mercedessen versperden onze straat. Zenuwachtig liepen de chauffeurs en bodyguards van Nina Brink en haar directie heen en weer tussen de auto's en achteruitgang van de Beurs. Er was een demonstratie gaande tegen WOL bij de hoofdingang van de Beurs en het was de bedoeling dat Brink ongestoord via die achteruitgang zou vertrekken. Opeens veel mobiel telefoonverkeer bij de bewakers, heen en weer rennen, druk praten. Ze had besloten om toch door de hoofduitgang te vertrekken, de demonstratie te trotseren. Een dapper besluit, leek me. Men sprong zenuwachtig in de auto's en scheurde met piepende banden de Papenbrugsteeg in, richting Beursplein. Ik was nieuwsgierig naar die demonstratie. Hoeveel demonstranten blokkeerden de deur wel niet? Groot was mijn verbazing toen ik slechts zes jonge mensen in rokkostuum zag. Op ludieke wijze gooiden zij uit een lege koekepan `gebakken lucht' omhoog. Een vrolijke, maar serieuze boel, een protest tegen de waanzin van de aandelenmarkt', aldus de regenjasverkoper.

Het nieuwe belastingsysteem stimuleert en scherpt het financiële inzicht. Neem die familie uit Limburg. Ze wonen in een huis van 2 miljoen gulden, met een aflossingsvrije hypotheek van een half miljoen. De familie is steenrijk, maar straatarm. Dus overwegen ze hun onderkomen `op te eten' om zo hun besteedbare inkomen te vergroten. Desgevraagd kregen ze het advies de hypotheek te verdubbelen tot een miljoen gulden. Die extra 500.000 gulden op een rekening te zetten en daarop in te teren. Wat kan, maar de extra rente is na 1 januari niet langer aftrekbaar van het belastbare inkomen in box 1.

Dan ga je zoeken naar alternatieven binnen de familie. `We lenen die half miljoen van onze zoon tegen 6 procent rente. En hij betaalt met die 30.000 gulden leningsrente, onze hypotheekrente.' Kan, maar de rente van die lening is evenmin aftrekbaar, en bij `onze zoon' is de ontvangen rente niet belast. Je bespaart hooguit een paar puntjes op het rentepercentage, vergeleken bij een commerciële lening. Dat wel.

`Kan deze lening ook voor de zoon een hypotheekvorm krijgen, waarmee hij mede eigenaar van de woning wordt?' Kan ook. Je mag een deel van je huis verkopen, maar voor de koper wordt het geen hoofdwoning. Niet meer dan een belegging in box 3. Dus zijn de rente van een eventuele (als hij geen eigen geld heeft) hypotheek en de onderhoudskosten niet aftrekbaar bij de zoon. Wat schiet hij er mee op? Hij koopt wellicht tegen een vriendelijke prijs een stuk huis, wat hem straks wat successierechten bespaart. Meer toch niet?

`Kan hij dan een lijfrente voor ons kopen en de kosten aftrekken van zijn inkomen?' Nee, tenzij het bijvoorbeeld gaat om een meerderjarig invalide kind. De jury kan nog steeds geen punten geven.

Er bestaat toch wel een elegante oplossing. Wanneer de zoon een eigen bedrijf bezit, kan hij zijn vader of moeder of beiden in dienst nemen en (vorstelijk) betalen. Die salariskosten zijn dan aftrekbaar via de zaak. Wat daar tegenover moet staan, hangt af van de persoonlijke situatie.

Niet iedereen gaat gebukt onder het luxe probleem van een royale overwaarde. Integendeel. Er zijn nogal wat mensen die slaaf zijn van hun (of andermans) schulden. De psychologen Carien Karsten en Caro Hulshoff beschrijven dat indringend in hun pas verschenen zelfhulpgids Je geld de baas, de weg naar financiële vrijheid (Uitgeverij Elmar, isbn 9038910991, 216 pag. ƒ29,50).

Het boek laat ook zien hoe je weer greep krijgt op je bestaan en je geld. Je leert hoe je dat met gevoel en verstand regelt. Wat staat erin over hypotheken? Over het algemeen is de eenvoudigste hypotheek (annuïteit of lineair) de voordeligste. Niet voor de bank, maar wel voor jou. Juist.