Rotterdam door de ogen van een alien

Vanmiddag opent burgemeester Opstelten het Wereldmuseum Rotterdam. Volkenkunde volgens een nieuwe benadering: de vreemde culturen maken deel uit van Nederland.

De naam van het museum voldeed niet meer. ,,Voor veel mensen bleek de verwijzing naar volkenkunde een drempel'', zegt de woordvoerder, ,,men associeerde het te veel met rieten rokjes.'' Dus heet het Rotterdamse Museum voor Volkenkunde voortaan Wereldmuseum Rotterdam. Het voorvoegsel `wereld' wordt waargemaakt, want het museum biedt zowel westerse als niet-westerse cultuur. Dit in tegenstelling tot de term wereldmuziek, die uitsluitend verwijst naar niet-westerse muziek en het exotisme eerder versterkt dan vermindert.

De naamswijziging betekent een afscheid van de traditionele, antropologische benadering van volkenkundige musea. De ander was altijd ver weg. Hij was exotisch, en hield er vreemde gewoonten op na. Maar de ander is hier gekomen. Hij is minder vreemd geworden, en zijn gewoonten hebben zich met de onze vermengd. Dus is in het geheel vernieuwde Wereldmuseum Rotterdam het perspectief gewijzigd. Andere culturen worden niet langer gepresenteerd als vreemd, maar als culturen die deel uitmaken van de Nederlandse samenleving.

De nieuwe naam en benadering worden gebruikt door een drastisch vernieuwd museum, dat bijna twee jaar dicht is geweest en voor 12,2 miljoen gulden, overwegend betaald door de gemeente Rotterdam, werd verbouwd. Gebleven is de magnifieke locatie aan de Willemskade, met zicht op Maas, Erasmusbrug en Kop van Zuid. Met de aankoop van twee buurpanden is de tentoonstellingsruimte verdubbeld tot 3400 vierkante meter. Naast drie vaste presentaties is er ruimte voor wisselende exposities, momenteel gewijd aan het 14de-eeuwse Javaanse koninkrijk Majapahit, diplomatieke documenten uit de islamitische wereld en mode en decoratie uit Afrika. De museumwinkel is uitgebreid, er is een bibliotheek, een theater en een restaurant.

Contemplatie en inspiratie voor de bezoeker, dat is volgens woordvoerder Ellen Portasse-Bommeljé het streven van `De Schatkamers'. Donkere ruimtes tonen 650 topstukken uit de 200.000 stuks tellende collectie, verdeeld naar Azië, Amerika, Afrika, Oceanië en textiel. Net als bij de pas geopende vleugel voor niet-westerse kunst van het Louvre, gaat het primair om de tijdloze schoonheid van het pre-Columbiaanse aardewerk, de Japanse kimono's, de Iraanse laktableaus en door Asmat gemaakte bisjpalen. Informatie over de voorwerpen ontbreekt in de vitrines, maar kan worden opgezocht in apart opgestelde computers. Niet het kennis verwerven, maar de esthetische ervaring staat voorop. Portasse-Bommeljé: ,,We accepteren dat `De Schatkamers' vooral een ouder publiek zullen trekken, en dat ouders met kinderen er waarschijnlijk aan voorbij zullen gaan.''

Voor kinderen is er hotel `Het Reispaleis', dat al eerder bestond maar nu is uitgebreid tot een vijfde deel van het museum. Met een sleutel, ontvangen in de aangenaam-ouwelijke lobby, kunnen kinderen op verkenning in negen hotelkamers, waar de gasten net even afwezig zijn. De gasten komen uit verschillende landen een komt er uit Terschelling en allemaal hebben ze een tot in alle details uitgewerkt verhaal dat via snufjes in de kamer tot leven komt. De verhalen zeggen iets over de landen van herkomst, maar zijn ook universeel: de Marokkaanse fotografe hoort van haar nichtje dat ze op school wordt gepest. Het Reispaleis is met zichtbaar plezier in elkaar gezet, en maakt van educatie een aanstekelijk spel. Misschien is die geheime ruimte achter de boekenkast nog wel spannender dan de hightech-finale op de zolder van het hotel.

Het gekantelde perspectief van het Wereldmuseum komt het meest tot uiting in de expositie `Rotterdammers', die tien jaar zal blijven staan. Met gefilmde portretten van tien families laat de tentoonstelling zien hoe Rotterdam is veranderd onder invloed van 20ste-eeuwse migratiestromen. Een Bosnische econoom, een Kaapverdiaanse onderwijzeres, een Antilliaanse boekhoudster, ze geven een indruk van multicultureel Rotterdam. De oudste generatie vertelt over hoe ze arriveerden, de jongste over hoe in hun muziek, kleding en taal alle culturen door elkaar lopen. In `Rotterdammers' is de antropologische benadering omgedraaid: wij kijken niet naar een vreemde cultuur, het is alsof een alien onze cultuur bekijkt en de stad toelicht. Met de tentoonstelling neemt Rotterdam een voorsprong op Amsterdam, waar het in de Bijlmer geplande Beeldverzamelgebouw eveneens de migratiegeschiedenis van de huidige inwoners zal laten zien.

Ook al toont het Wereldmuseum hun recente verleden, allochtone Rotterdammers komen niet zo makkelijk, weet Portasse-Bommeljé. ,,We streven naar een verdrievoudiging van de huidige zesduizend allochtone bezoekers per jaar, maar volwassenen alleen lukt nauwelijks. Dankzij het theater en het Reispaleis zijn we aantrekkelijk voor ouders met kinderen. We richten ons sterk op gezinnen, en werken samen met scholen en buurthuizen.'' Te veel aandacht voor kinderen in het museum kan leiden tot concessies op inhoudelijk vlak, tot de angst om iets serieus aan te bieden. Portasse-Bommeljé: ,,Dat zal ons niet overkomen. Dankzij de vaste signatuur van de verschillende presentaties vervallen we niet tot de waan van de dag. Met de presentatie van onze topstukken spelen we in op een tegenbeweging: tegenover al dat vermaak staat een groeiende behoefte aan rust, contemplatie. Daarom staan er hele comfortabele banken tegenover de Boeddhabeelden.''

Wereldmuseum Rotterdam, Willemskade 25, Rotterdam. Open vanaf 26/11, di t/m zo van 10.00-17.00. Website: www.wereldmuseum.rotterdam.nl