Rechter tikt CNV op de vingers

Het CNV hoeft twee leden die met een pensioengat zitten door onjuiste informatie van de bond geen schadevergoeding te betalen, zegt de rechter

Hoeveel foutieve informatie mag je als vakbond, of als adviseur van een consument van (aanvullende) pensioenen of koopsompolissen geven, voordat je wordt veroordeeld tot het betalen van schade?

Twee leden van het CNV, werkzaam bij overslagbedrijf ECT, stapten naar de rechter in Utrecht met een ongewone schadeclaim. Hun bond ging in 1996 akkoord met een nieuwe pensioenregeling in de Rotterdamse en Amsterdamse haven, terwijl het CNV, zo bleek later, wist dat de overeengekomen pensioenpremies niet voldoende waren om de toezeggingen aan het grootste deel van de havenwerknemers na te komen.

Twee jaar later, in 1998, kwamen diverse mensen er achter dat zij een pensioengat hadden opgelopen. Voor alle betrokken werknemers samen gaat het naar schatting om een bedrag van 350 miljoen gulden. Het pensioentekort zorgde diverse malen voor onrust, onder meer bij cao-onderhandelingen bij ECT. De positie van de bonden is extra opmerkelijk omdat de helft van het bestuur van het toenmalige havenpensioenfonds uit hun vertegenwoordigers bestond.

Het tekort van 350 miljoen gulden legt een van de vervelende kenmerken bloot van pensioenregelingen en vergelijkbare producten, zoals koopsompolissen. Zelfs kleine missers hebben grote financiële gevolgen. De kracht van de pensioenregelingen is hun lange looptijd: zij stapelen rentewinst op rentewinst. Maar wie steevast te weinig inlegt, zit aan het eind van de rit met een enorm gat.

Veel wijst erop, zo concludeerde het Centraal Planbureau (CPB) in juni in een studie over de Nederlandse pensioenmarkt, dat de ,,langzame, maar gestage toename van keuzevrijheid in de komende jaren zal doorzetten.'' Met de vergrijzing in aantocht willen pensioenfondsen en verzekeraars de consument maar al te graag meer producten leveren.

Het geld lokt. In 1999 betaalden werknemers en werkgevers bijna 21 miljard gulden aan premies voor het pensioen dat mensen bij hun baas opbouwen, en nog eens 22 miljard aan individuele regelingen bij verzekeraars, zo blijkt uit een recent rapport van onderzoeksbureau Nyfer. Ander saillant punt: het collectieve en individuele pensioendeel zijn samen de helft van het bruto inkomen van 65-plussers. En stijgende. De rest is AOW. Maar om goed te kunnen kiezen, is goed advies nodig en dat is een van de manco's in de financiële dienstverlening, niet alleen in Nederland.

In het Verenigd Koninkrijk is de gedeeltelijke privatisering van de pensioenmarkt in 1988 op een nationaal financieel schandaal uitgelopen. Door smakelijke provisies opgejutte adviseurs gaven op grote schaal onjuiste informatie aan consumenten. De schadepost ligt tussen 17 en 80 miljard gulden.

Al huiveren Nederlandse politici en pensioenbeheerders voor Engelse toestanden, kennelijk kent ook het regelmatig bejubelde Nederlandse stelsel zijn ontsporingen. De pensioenregelingen hebben een sterk collectief en paternalistisch karakter. Werkgevers en vakbonden en/of werknemers bestieren de regelingen, waarin 1.000 miljard gulden is verzameld.

De rechtbank in Utrecht maakt in haar afgelopen week gewezen vonnis in de schadeclaimzaak van de twee havenwerknemers korte metten met de informatievoorziening van het CNV aan zijn leden. Ja, de brieven van het CNV konden bij de leden de indruk wekken dat de pensioenpremie voldoende was. En ja, de berichtgeving van de bond kan onduidelijkheid hebben veroorzaakt over het negatieve effect van vervroegd uittreden op het pensioenbedrag.

De conclusie van de rechtbank is pijnlijk, maar per saldo gunstig voor het CNV. De bond heeft ,,onvoldoende onzorgvuldig'' gehandeld om veroordeeld te worden tot een schadevergoeding wegens falende belangenbehartiging. De bond mocht voorrang geven aan de behartiging van de belangen van de oudste werknemers, voor wie de regeling wel klopt. De ,,jongeren'' hebben nog tijd om hun pensioen bij te spijkeren, hetgeen volgens het CNV bij ECT ook grotendeels is gebeurd.