Kerk contra Europese gehaktmolen

Binnen enkele weken reikt het Griekse ministerie van Orde nieuwe identiteitsbewijzen uit waarop geen ruimte meer is voor beroep, burgerlijke staat, vingerafdrukken en ook niet voor godsdienst. Daarmee loopt Griekenland in de pas met andere lidstaten van de Europese Unie. Maar de Grieks-Orthodoxe staatskerk waarschuwt dat op deze manier de `Griekse identiteit' teloor gaat; 97 procent van bevolking behoort tot die kerk.

Aartsbisschop Christódoulos spreekt graag over de `Europese gehaktmolen'. Tot een groep schoolkinderen riep hij dezer dagen: ,,Twee dingen mogen jullie je nooit laten afnemen: Christus en Griekenland, zelfs niet als ze een spiegelei van jullie willen maken.''

De kerk heeft zich gestort in een grootscheepse handtekeningenactie waarin wordt gevraagd om een referendum over de kwestie van de identiteitsbewijzen. Deze actie is begonnen op de dag van het Kruis (14 september) en loopt af op 25 maart, Maria Visitatie én Nationale Feestdag. Er zouden reeds 1,5 miljoen handtekeningen zijn verzameld maar de kerkleiding is bang dat de actie smoort. Als de nieuwe identiteitsbewijzen straks in omloop komen - de oude blijven nog enkele jaren geldig — wennen de Grieken er misschien wel aan. Daarom zijn sommige bisschoppen (nog niet de aartsbisschop) overgegaan tot een oproep om op het nieuwe identiteitsbewijs de letters ChO te noteren, een afkorting van christianós orthódoxos, orthodox christen.

De minister van Informatie waarschuwde dat elke zelf aangebrachte toevoeging het bewijs ongeldig zal maken. Maar de kerkelijken kwamen direct met een tegenzet. De verplichte handtekening was toch ook een `toevoeging'. Waarom niet die letters ChO ingevlochten in die handtekening? Je kunt van ChO ook voorletters maken.

De minister herhaalde dat ,,elke toevoeging, ook aan de handtekening'' verboden was. Medestanders zeiden dat het anders een zooitje zou worden. Fanatieke voetbalsupporters, bijvoorbeeld van de club AEK, zouden die letters dan in het identiteitsbewijs gaan verwerken. Maar de felste bisschop, Ambrosios van Kalávryta, die ook al eens tot fysiek verzet had opgeroepen, galmde nu in opperste verontwaardiging: ,,Zo ver is het met ons gekomen, onze handtekeningen komen onder censuur.''

De kwestie van de identiteitsbewijzen deelt de Grieken op in twee kampen, die niet per se samenvallen met links en rechts en zelfs niet met klerikaal en anti-klerikaal. Sommige bekende figuren van links, zoals de componist en oud-minister van cultuur, Tasos Mikróutsikos, volgt de aartsbisschop in zijn strijd tegen `Europeanisering tegen wil en dank'. In de regerende PASOK zijn verschillende kopstukken die hun verkiezing te danken hebben aan kerkelijke machtsfactoren en de oud-minister van orde Stélios Papathemelís overtreft menig rechts politicus in nationalisme en religieus fanatisme.

Omgekeerd is rechts — de partij Nieuwe Democratie — lang niet eendrachtig in de steun voor de aartsbisschop. Er kwamen heel wat hoofdschuddende reacties toen partijleider Kostas Karamanlis als een der eersten zijn handtekening zette onder de petitie voor een referendum. Eén der briljantste rechtse leiders die het `Europese idenditeitsbewijs' met kracht steunen is de oud-minister van economie, Stéfanos Manos. Maar die regeert dan ook over een eigen partijtje, de Liberalen, dat zich ook in andere opzichten afzet tegen de Nieuwe Democratie.

In de handtekeningkwestie heeft Manos echter toch weer de zijde van de bisschoppen gekozen. Hij ziet misschien een constellatie aankomen waarin alle identiteitsbewijzen van hogerhand worden afgevlooid op de letters ChO, en verklaarde met klem dat ieder vrij moet zijn, zijn handtekening te voorzien van tekens naar zijn voorkeur, ,,of het nu Grieks of Latijn is, christelijk, Arabisch of Chinees''.