ASFALTWEG TOONT PROCES GEOLOGISCHE VERVORMING OP SCHAAL

Een nieuw geasfalteerde weg in Noorwegen vertoont deformaties die precies weerspiegelen hoe sommige geologische bekkens gedurende zeer lange perioden ontstaan. Dat merkte David Roberts op, die bij de Geologische Dienst van Noorwegen werkt (Journal of Structural Geology, oktober).

Het gaat om een verschijnsel waarbij twee gebieden, via een breukvlak, zich langs elkaar in horizontale richting bewegen. Dat kan uiteraard niet eindeloos doorgaan: op een zeker moment scheurt een van de bewegende blokken als het ware los van zijn uiteinde, waardoor een regionale depressie ontstaat die vervolgens een sedimentatiebekken kan gaan vormen. Men spreekt in de geologie dan van `pull-apart'-bekkens.

Een dergelijke bekkenvorming duurt in de geologie vaak vele miljoenen tot tientallen miljoenen jaren, omdat de beweging langs het breukvlak gepulseerd (gepaard met aardbevingen) plaatsvindt. Tijdens zo'n beweging is de verspringing zelden meer dan enkele meters. Het duurt dus lang voordat een bekken met een doorsnede van tientallen kilometers is gevormd. In werkelijkheid is dat dus niet waar te nemen: geologen moeten daartoe bestaande structuren interpreteren of gebruikmaken van fysische modellen waarin de tijdsfactor wordt aangepast. Beide mogelijkheden hebben hun nadelen, alsook hun onnauwkeurigheden.

Op de onderzochte asfaltweg, ongeveer 60 km ten zuiden van Trondheim, is het proces nog te volgen, en zijn de resultaten zichtbaar. De weg is ter plaatse 5,5 m breed, en een `plak' asfalt van ongeveer 1,7 m breed is aan het schuiven gegaan. Dat hangt samen met de helling van de weg ter plaatse, die varieert van 1:15 tot 1:12. Het afgezakte pakket wordt aan de ene kant begrensd door de berm, waardoor daar het breukcontact ontbreekt. Aan de andere kant is echter wel een echt breukvlak ontstaan, dat als het ware is opgebouwd uit een groot aantal kleine breukvlakken die elk 23-26 graden hellen. Het gecombineerde breukvlak loopt evenwijdig aan de berm en vormt grofweg een rechte lijn, met plaatselijk wat oneffenheden, zoals die ook in geologische formaties worden waargenomen. Aan de kop van het weggezakte pakket is inmiddels een `pull-apart'-bekken ontstaan met een concave bovenzijde en een breedte van ca. 35 cm (de onderzijde is dus convex). Deze afmeting werd binnen enkele maanden na het leggen van het asfalt bereikt.

Roberts merkt op dat het `pull-apart'-bekken is ontstaan doordat de nieuwe asfaltlaag is afgegleden van de oudere asfaltlaag daaronder.

    • A.J. van Loon