Strenge wet, milde praktijk

Hoe staat men in het buitenland tegenover euthanasie of hulp bij zelfdoding? In de meeste landen is euthanasie uitdrukkelijk verboden, maar gebeurt het in de praktijk wel. Alleen in België staat een euthanasiewet in de steigers. Nederland fungeert in de discussies vaak als afschrik- wekkend voorbeeld.

In de Verenigde Staten is euthanasie uitdrukkelijk verboden. En in het publieke debat blijkt er ook weinig animo om dat te veranderen. Wel is er een invloedrijke beweging die pleit voor legalisering van medische hulp bij zelfdoding, waarbij niet de arts het leven van zijn patiënt beëindigt, maar de patiënt zélf, met hulp van de arts, een eind aan zijn leven maakt.

Oregon is tot nog toe de enige deelstaat waar medische hulp bij zelfdoding (physician-assisted suicide) wettelijk is toegestaan. In 44 van de vijftig Amerikaanse staten bestaan wetten of jurisprudentie die hulp bij zelfdoding verbieden. In de vijf overige staten bestaan geen duidelijke regels. Bij de verkiezingen op 7 november werd een referendum-voorstel in de staat Maine om medische hulp bij zelfdoding te legaliseren door de kiezers afgewezen.

In Oregon hebben de kiezers zich twee keer in een referendum voor legalisering uitgesproken, voordat de zogeheten Death with Dignity Act twee jaar geleden van kracht werd. Alleen patiënten die volgens twee artsen niet langer dan zes maanden te leven hebben, kunnen onder deze wet hun arts vragen om de dood te versnellen. De patiënt moet in staat zijn om zelf de dodelijke dosis slaapmiddelen of pijnstillers in te nemen. Tot eind vorig jaar hebben in Oregon zo'n dertig mensen op deze manier legaal hun eigen sterven versneld.

Tegenstanders van deze praktijk zijn zowel te vinden onder Democraten (Clinton en Gore) als Republikeinen (George W. Bush). Het Huis van Afgevaardigden heeft in oktober vorig jaar op Republikeins initiatief een wetsvoorstel aangenomen, dat medische hulp bij zelfdoding in het hele land verbiedt en dat artsen die de wet overtreden gevangenisstraffen oplegt tot twintig jaar. De president heeft zich er nog niet over uitgesproken.

In de praktijk komt medische hulp bij zelfdoding en euthanasie op veel plaatsen in het land voor. De New England Journal of Medicine publiceerde in 1998 een onderzoek onder Amerikaanse artsen, waaruit bleek dat 11 procent van de bijna 2.000 artsen die aan de enquête meewerkten, onder de huidige wetgeving toch bereid is om in bepaalde omstandigheden de dood van een patiënt te versnellen door bepaalde medicijnen voor te schrijven. Zeven procent zei bereid te zijn om een injectie toe te dienen. Die percentages stegen naar respectievelijk 36 en 24 als het legaal zou zijn. Zes procent zei ten minste één keer te zijn ingegaan op een verzoek om euthanasie of hulp bij zelfdoding.

Vorig jaar veroordeelde een rechter in Michigan de omstreden patholoog Jack Kevorkian (die in de VS lange tijd de bekendste pleitbezorger was van legalisering van euthanasie en hulp bij zelfdoding) tot maximaal 25 jaar cel voor moord. Kevorkian, die zegt dat hij 130 mensen geholpen heeft bij het beëindigen van hun leven, maakte een video-opname van zichzelf terwijl hij een patiënt een dodelijke injectie gaf, en speelde de band vervolgens door aan het televisiestation CBS die de opnames uitzond.

De Nederlandse euthanasiepraktijk is in Amerika een schrikbeeld, waar ook voorstanders van medische hulp bij zelfdoding zich niet mee willen associëren. In de media wordt regelmatig verslag gedaan van de Nederlandse situatie, het meest recent naar aanleiding van het inmiddels afgeblazen voornemen om euthanasie toe te staan bij kinderen vanaf twaalf jaar, in bepaalde gevallen zelfs tegen de zin van de ouders.

The New York Times vergeleek de Nederlandse situatie vorig jaar in een hoofdartikel in ongunstige zin met de situatie in Oregon. De krant haalde een studie aan in de Journal of Medical Ethics ,,die sterk suggereert dat het conflict tussen de wet en de praktijk in Nederland een fatale verwarring heeft veroorzaakt. In een op de vijf gevallen werd euthanasie uitgevoerd bij patiënten die daar niet om gevraagd hadden en op patiënten voor wie nog andere behandelingen beschikbaar waren.''

    • Juurd Eijsvoogel