Profijt van tweedracht

De Maastrichtenaren moeten hun ogen hebben uitgekeken toen in 1520 de nieuwe Duitse keizer Karel V, vier dagen voor zijn kroning in Aken, de stad bezocht. Vierduizend geharnaste voetknechten begeleidden het illustere gezelschap bij de `blijde intocht' in het 11.000 inwoners tellende stadje.

Op straat werden volgens een kroniek uit die tijd vuren van `smeedcolen' aangestoken en kwam er geen water, maar wijn uit de fonteinen. Tijdens het bezoek werd het `burchtspel' gespeeld. Midden in de Maas werd een houten, draaibare `burcht' opgericht, met open vensters waaruit ladders naar buiten hingen. De `aanvallers' naderden in boten, sprongen in het water en moesten proberen de ladders te pakken te krijgen. De verdedigers probeerden door draaibewegingen de aanvallers het water in te kieperen. De hele stad liep uit voor dit uren durend spektakel.

Onder de duizenden toeschouwers langs de Maas stond hoogstwaarschijnlijk ook Jan van Steffeswert, de 16de-eeuwse beeldhouwer aan wie het Bonnefantenmuseum een eerder in deze krant besproken tentoonstelling wijdt. Van de bovenstaande gebeurtenissen verhaalt de expositie `Karel V en de blijde inkomst der Renaissance' in het Museum Spaans Gouvernement aan het Vrijthof. Beide exposities maken deel uit van de manifestatie `Maastricht 1500'.

De keizer deed Maastricht vijf keer aan en verbleef tijdens zijn bezoeken in het Spaans Gouvernement. Wellicht heeft hij er ook de indrukwekkende tapijtenreeks `Los Honores' laten ophangen, die hem op al zijn reizen vergezelde. Het gebouw is het oudste niet-kerkelijke monument in Maastricht. Oorspronkelijk was het een 14de-eeuws vakwerkhuis, maar in de 16de eeuw veranderde men het in een stenen gebouw en kreeg het zijn huidige vorm. De naam slaat op het recht dat Spaanse koningen en hun vertegenwoordigers hadden om van dit huis gebruik te maken als ze in Maastricht waren.

Aan Karels bezoeken herinneren onder meer diens devies `Plus Oultre' (`steeds verder') op een banderol aan de voorgevel en twee medaillons boven de triomfboog aan de binnenplaats met de portretten van de keizer met zijn vooruitstekende kinnebak en zijn echtgenote Isabella van Portugal. Sinds 1989 is het een museum, met als basis een particuliere kunst- en antiekcollectie uit vooral de 18de eeuw. De stijlkamers waarin de objecten zijn opgesteld, hebben nu tijdelijk moeten wijken voor de Karel-tentoonstelling. Te zien zijn onder andere manuscripten, tekeningen, schilderijen, muziekinstrumenten, munten en gebruiksvoorwerpen, de meeste uitgeleend door musea in Nederland, België en Duitsland.

Tekstbordjes verschaffen veel wetenswaardigheden. De expositie geeft een beeld van de relatie tussen Maastricht en de keizer en ook van de tijd, de ontluikende renaissance, waarin zich dit afspeelde, met onder meer aandacht voor architectuur en hofleven. Kostuumontwerpster Chris Dhondt uit Edegem maakte naar portretten van Titiaan replicas van de ingewikkelde kostuums van het keizerlijk paar. Zo is te zien hoe Isabella zich in een hemd, een onderkeurs, een linnen onderrok, een kegelvormige onderrok met metalen cirkels, een met gouddraad en kralen versierd hemd, losse mouwen, en een met gouddraad en goudparels versierde tabbaard van fluweel en zijde moest hijsen voor ze `gekleed' was.

De keizer werd in Maastricht weliswaar altijd met alle égards ontvangen, maar de relatie was niet optimaal, zo maakt de expositie duidelijk. Maastricht viel onder twee heren: die van Luik en die van Brabant. De stad profiteerde van de tweedracht tussen de machthebbers. Het gaf haar een eigen onafhankelijkheid en zo wilden de inwoners het houden. Toen Karel V, die tevens hertog van Brabant was, probeerde de hele stad Maastricht in te lijven, leidde dat tot oproer en geweld. Tot twee keer toe kwam de keizer naar Maastricht om de rust te herstellen.

Dat Maastricht hechtte aan zijn twee-herige positie werd de keizer nog eens ingewreven bij zijn `blijde inkomst' van 1550, toen hij met zijn zoon en opvolger Philips II de stad aandeed. Een Spaanse geschiedschrijver schrijft in zijn kroniek, die op de expositie ligt: ,,De stad zag er fris en groen uit, er waren geen triomfbogen noch opschriften te zien. Echter, men zag een reuzenfiguur van 24 voet hoog, gemaakt van wilgentakken en gekleed in Duitse klederdracht met een rode hoed. Aan zijn rechterzijde droeg hij een tas met twee poppen, een grote en een kleine. Aan zijn linkerzijde hing een zwaard en met zijn handen hield hij een hellebaard vast. Hij opende en sloot mond en ogen, hetgeen allen die naar hem keken schrik aanjoeg. Aangenomen wordt dat de reus Maastricht voorstelde, terwijl de poppen opvallende gelijkenis vertoonden met de heren van Luik en Brabant (de keizer). Het was een gedurfde actie waarmee de Maastrichtenaren duidelijk maakten dat ze ook in de toekomst voor hun onafhankelijkheid zouden opkomen.

De manifestatie `Maastricht 1500' waarvan de expositie deel uitmaakt, bestaat uit een reeks evenementen die het publiek kennis laten maken met de geschiedenis van de stad. Een stadswandeling, `In de voetsporen van Karel V en Jan van Steffeswert', voert langs 21 plekken van historisch belang (waaronder café De Vogelstruys), er worden lezingen, concerten en theatervoorstellingen gegeven, en in twaalf restaurants kan men smullen van 16de-eeuwse gerechten. Dit laatste niet in de voetsporen van de keizer, want voor hem was eten, door de ongelukkige bouw van zijn kaak, een dagelijks terugkerende ramp.

Karel V en de `blijde inkomst der renaissance'. T/m 11 feb. Museum Spaans Gouvernement, Vrijthof 18, Maastricht. Tel. 043-3211327, Internet www.museum.spaans.gouvernement.nl. Open di t/m vr 11-17u, za en zo 13-17u.Bonnefantenmuseum, Avenue Céramique 250. Tel. 043-3290190,www.bonnefanten.nl. Open di t/m zo 11-17u. Inl. `Maastricht 1500' bij VVV,tel. 043-3252121, www.vvvmaastricht.nl.

    • Gerda Telgenhof