Het `lied als een slagschip' keert weer

,,Een lied als een slagschip'', zo prees Jozef Stalin de `Hymne van de Sovjet Unie' van generaal Aleksander Aleksandrov, artistiek directeur van het vaandelkoor van het Rode Leger.

De Sovjet-Unie deed het vanaf de revolutie van 1917 zonder volkslied, want dat was een uiting van burgerlijk nationalisme. Tot april 1944 zong men bij gelegenheden de Internationale. Maar tijdens de Grote Vaderlandse Oorlog groeide de behoefte aan eigen volkslied. In 1943 schreef Stalin een prijsvraag uit. Veertig schrijvers en 165 componisten dongen mee. Iedereen verwachtte dat de keus zou vallen op Aleksandrovs `lied als een slagschip'. Maar dat de dictator niet helemaal tevreden was, bleek al toen hij de componisten Sjostakovitsj en Chatsjatoerian opdracht gaf samen een volkslied te componeren. Toen de vijf door Stalin geselecteerde finalisten hun volksliederen opvoerden in aanwezigheid van het bijna voltallige politburo, leek de zaak beslecht. Stalin nodigde de componisten achteraf uit in een loge en leverde scherpe kritiek op het lied van Aleksandrov. Het volkslied van Sjostakovitsj en Chatsjatoerian moest het worden, al kon het refrein beter. Hoelang hadden de componisten daarvoor nodig, vroeg Stalin, drie maanden? Sjostakovitsj antwoordde overmoedig: ,,Vijf dagen.'' Dat schoot de dictator in het verkeerde keelgat. Zo'n belangrijke opdracht diende niet te worden afgeraffeld. Het werd alsnog Aleksandrov.

De `hymne van de Sovjet Unie' had lange tijd geen tekst. De oorspronkelijke woorden waren van de hand van Sergej Michalkov, de vader van de beroemde filmregisseur Nikita. Na de destalinisatie van Chroesjtsjov in 1956 werd zijn tekst buiten werking gesteld. `Wees trouw aan het volk zoals Stalin ons leerde/ Inspireer ons tot arbeid en moedige daden' kon niet meer. Pas in 1977 volgde een nieuwe versie, die binnenkort mogelijk dus opnieuw wordt vervangen. Van een `onverbrekelijke unie van vrije republieken/ door het grote Rusland tot eenheid gesmeed' is immers geen sprake meer. De stokoude Sergej Michalkov is druk aan het schrijven, maar zijn kladjes worden stelselmatig verworpen.