Een leverancier van gemak

Essent, de grootste Nederlandse energiedistributeur, wil aanbieder worden van een breed pakket van diensten voor consumenten en bedrijven, een gemak-provider. De natuurkundige Kees Wiechers is bestuursvoorzitter van Essent, dat zo'n 2,4 miljoen klanten elektriciteit, gas, kabeldiensten en afvalverwerking levert. Zijn sector is plotseling `hot' in de financiële wereld en het bedrijfsleven. Essent maakt zich op voor een beursgang.

Het gebouw van glas, waar in de hal plastische meters het gas- en stroomverbruik en de temperatuur aangeven, is een loge voor het bijwonen van de gang der seizoenen. Kees Wiechers (60) kijkt in zijn werkkamer naar het herfstbos, dat tegen de glazen wand lijkt aangeplakt als een ansichtkaart. ,,Dit najaar heeft het veel gestormd, zodat er niet veel bladeren meer aan de bomen hangen. Andere jaren kon je in de herfst heel lang de kleuren in de bomen zien, het geel en het rood'', mijmert Wiechers.

Het vermaarde kantoor van Meyer en Van Schooten Architecten in een park bij Arnhem, dat volgens deze krant in 1998 ,,door onder meer zijn overgedimensioneerde luifel on-Nederlands uitbundig'' is, is een passend decor voor de gedaantewisseling van de Nederlandse elektriciteitssector. Tot voor kort huisde hier het ingenieursbureau KEMA, dat met zijn onderzoek naar huishoudelijke apparaten (`KEMA-keur') de zorg van de overheid voor de Nederlandse energievoorziening symboliseerde. Nu is het gebouw het hoofdkantoor van Essent, de grootste Nederlandse energiedistributeur. Essent maakt zich op voor een gang naar de beurs, de tempel van de vrije markt.

De natuurkundige Wiechers betrad in de jaren zestig naar eigen zeggen de energiewereld ,,door hier het eerste rekencentrum te stichten'' bij KEMA, de `brain-tank' van de elektriciteitsbedrijven die tot voor kort de Nederlandse stroomsector bestierden. Nu is Wiechers bestuursvoorzitter van Essent, dat zo'n 2,4 miljoen klanten elektriciteit, gas, kabeldiensten en afvalverwerking levert, en is zijn sector plotseling `hot' in de financiële wereld en het bedrijfsleven. ,,Ik kreeg met de post een Amerikaans yuppietijdschrift, dat normaal vol staat met verhalen over IT. Nu was er een enthousiaste coverstory over de energiewereld'', vertelt Wiechers.

De energiewereld wacht een revolutie, is de algemene verwachting. Technologische innovaties maken het straks mogelijk dat consumenten thuis hun warmte en licht opwekken – misschien al over tien jaar. De liberalisering van de energiemarkten - de Tweede Kamer keurde dinsdag de nieuwe stroomwet goed – maakt dat ook in Nederland bedrijven en consumenten hun stroom en gas binnenkort vrijelijk kunnen inkopen en dwingt de voormalige nutsbedrijven tot concurrentie. Essent zet zijn kaarten vooral op het multi utility-concept, waarbij klanten niet alleen energie maar ook andere nutsdiensten aangeboden krijgen. Wiechers zegt: ,,Het geheim van de smid zal zijn om een retailer te zijn die een pakket van logisch samenhangende producten gaat leveren.''

Volgens uw collega Blom van Eneco ziet de consument bij het multi utitily-concept geen logische samenhang tussen bijvoorbeeld kabel en afval. U wel?

,,Dat is een beetje een inschatting van hoe de klant reageert. Wij denken dat dit soort basisvoorzieningen een natuurlijke samenhang heeft, juist omdat het basisvoorzieningen zijn. Wij bieden de infrastructuur van de woning, de low interest-producten die je vandaag de dag als huishouden nodig hebt om te functioneren. Wij zijn meer dan leveranciers van kubieke meters en kilowatturen; wij zijn een gemak-provider voor consumenten en zakelijke klanten.''

Betekent dit dat u het klantenbestand maximaal gaat benutten?

,,Onze toekomst wordt bepaald door de vraag of wij in staat zijn dat klantenbestand beter te benutten. Je ziet dat in het buitenland bedrijven die daarin succesvol zijn, meteen succesvol zijn als onderneming. Wij moeten een traditionele nutsleverancier ombouwen tot een goede retailer voor veel meer dan wat wij vandaag de dag leveren. Juist omdat we retailer willen zijn, hoeven dat geen Essent-producten te zijn. Je wil zo interessant worden dat andere aanbieders graag gebruik maken van jouw retail-organisatie.''

Wat wilt u buiten energie aanbieden?

,,Rondom energie zitten dingen die ermee samenhangen, zoals onderhoud en reparatie van apparatuur. Iedereen heeft een batterij machines in huis, waarvoor wij de energie leveren. Wij hebben nu 500.000 klanten voor onderhoud en reparatie van verwarmingsapparatuur, maar dat zouden er aanzienlijk meer kunnen zijn. Service voor witgoed zou iedereen ook heel logisch vinden. Bruingoed is al weer een ander verhaal. Onderhoud je de tv, ja of nee? Je wil profiteren van de natuurlijke neiging van de klant om dan naar je toe te komen, maar het bepalen van de grens daarin is aftasten.''

Heeft u de grens al getrokken?

,,Wij gaan geen pindakaas verkopen, dus er is kennelijk ergens een grens. Je moet knap kritisch zijn op de vraag: is het nou nog logisch? Hoe groot trek je de kring om de meerwaarde van de combinatie te benutten? Je trekt de grens waar de markt de combinatie niet meer als vanzelfsprekend ervaart.''

Financiële diensten, zoals Nuon wil aanbieden?

,,Daar denken we niet aan.''

Hoort kabel met alles wat daar tegenwoordig omheen zit nog in het pakket?

,,Kabelcom-producten horen daar zeker in. Als het gaat om de concurrentie tussen de kabel en het klassieke telefoonnetwerk lijkt de kabel dat te winnen. Breedband-internet over de kabel is een succesvol product en internettelefonie is wellicht ook niet ver weg meer. Zelfs mijn kritische zoon, IT-fanaat, vindt dat @home, dat wij bieden, door de beugel kan.''

Kabelbedrijven hebben toch veel klachten over de traagheid bij internet?

,,Wij niet. In het algemeen worstelt alle netwerkgebonden infrastructuur met de spitsuren. De vraag is altijd: op welke capaciteit bouw je het netwerk. Bouw je voor de spitsuren, dan krijg je een duur netwerk, dat in de daluren onderbenut wordt. In de stroommarkt probeer je met de prijs het spitsuur in de hand te houden. Bij telecom vindt iedereen dat-ie ook gewoon in het spitsuur moet kunnen werken. Bij internet zou er op termijn ook een prijsmechanisme moeten komen, waarbij wie per se in de spits online wil zijn meer betaalt dan iemand die op andere tijdstippen werkt.''

De weerstand daartegen is erg groot, zoals blijkt bij het rekeningrijden. Past een prijsmechanisme in de gratiscultuur op internet?

,,Die gratiscultuur op internet is een beetje aan het overgaan. Men dacht dat de advertentie-inkomsten de kosten zouden dekken, maar die ballon is nu wel doorgeprikt.''

Is het voor iemand uit de nutswereld geen vreemde ervaring zo te spreken over de Nieuwe Economie?

,,Door hier het eerste rekencentrum te stichten, heb ik heb enige affiniteit met de dotcom-wereld. Op dit terrein heb ik de eerste computer binnengedragen, van 1 miljoen gulden. Dat was een hele zaal vol apparatuur, wasmachines met verwisselbare schijven. Er was een hijskraan nodig om de boel naar binnen te hijsen. Als die een honderste kon van wat een hedendaagse pc kan is het veel.''

Over de kabel heeft u gezegd dat Essent de schaalvergroting niet meer kan volgen. Is het aanbieden van een breed pakket wel vol te houden?

,,Wij zijn een downstream-speler, dus een onderneming die rechtstreeks aan klanten levert, en midstream, dus met transport. Dat hoeft niet te betekenen dat je upstream in die activiteiten zit, je dus bezighoudt met productie en infrastructuur. Bij de kabel hebben we geconcludeerd dat het heel goed verenigbaar is om zelf kabeldiensten aan te bieden en aan de andere kant samen te gaan met een grote kabelaar voor het beheer en uitbreiding van het kabelnetwerk.''

Hoe gaat het met de zoektocht naar strategische partners?

,,We zijn aan het praten. Er wordt in kabelland zoveel gepraat, het is een groot papegaaienland.''

Terwijl u bij de kabel afstand neemt tot het netwerk, bent u wel de enige distributeur in Nederland die nog eigen elektriciteitscentrales heeft. Hoe is dat te rijmen?

,,We hebben de centrales nodig om scherp te kunnen inkopen en dat is zeer bepalend voor je positie als leverancier. Daar zijn drie redenen voor. In de eerste plaats is de markt nog niet perfect: er wordt nog niet zoveel stroom verhandeld dat je voor je hele wholesale-inkoop op de markt kan terugvallen. In de tweede plaats wordt de elektriciteitsmarkt nog erg gekenmerkt door het feit dat bij krapte enorme prijspieken ontstaan. Eigen centrales zijn daarvoor een verzekering: je kan terugvallen op oud productievermogen. Een appeltje voor de dorst zogezegd. In de derde plaats slaan de centrales een brug tussen de gasmarkt en de elektricteitsmarkt, waarvan de prijsbewegingen lang niet altijd synchroon zijn. Als stroom duur is en gas goedkoop, dan zet je alle gascentrales op volle kracht. Als het omgekeerde het geval is, zet je de gascentrales uit, koop je stroom in en verkoop je het gecontracteerde gas. Ons voordeel zit dus vooral in de prijspieken.''

Het afgelopen jaar zijn er op de net geopende stroombeurs APX veel prijspieken geweest. Blijft dat zo?

,,Toen de prijzen dit jaar even opliepen tot 1,25 gulden per kilowattuur, schreeuwde iedereen moord en brand. Maar het kan best 1.000 gulden per kilowattuur worden; de prijs loopt op totdat mensen zeggen: voor zo'n prijs neem ik geen stroom af. In Nederland werd geroepen dat de APX niet heeft gefunctioneerd, maar ik vind dat die perfect heeft gefunctioneerd. Dergelijke pieken zijn inherent aan een elektriciteitsmarkt, omdat je stroom niet kunt opslaan. Men heeft gedacht: het wordt goedkoper en bij normaal verbruik is dat ook zo. Maar bij een tekort ontstaan pieken en die moet je wel managen. Want als je met je vingers tussen de deur zit, dan doet het wel pijn. Sommige partijen hadden er op gegokt dit jaar goedkope stroom in het buitenland te kunnen kopen. Toen dat niet kon en ze moesten bijkopen, heeft dat een hoop tumult gegeven. Vooral buitenlandse partijen hebben grote risico's genomen. Het heeft de markt snel volwassen gemaakt.''

Zal de vergroting van de transportcapaciteit het prijsverschil tussen Nederland en Duitsland wegnemen, zoals de politici verwachten?

,,Nee. De elektriciteitsmarkt is in principe toch regionaal, omdat transport schaars en duur is. Er zal geen Europese elektriciteitsprijs komen. Nederland stookt kolen en gas en blijft duurder dan Duitsland tot de gasprijs weer omlaag gaat.''

U heeft eerder de verwachting uitgesproken dat consumenten over niet al te lange tijd zelf elektriciteit kunnen opwekken. Wat betekent dat voor Essent?

,,Ik geloof zeker in de grootschalige productie van brandstofcellen. De vraag of en wanneer dat lukt hangt volgens mij af van de auto-industrie. Die heeft een geweldige trackrecord bij het verlagen van de kostprijs van een hoogtechnologisch goed. Ik denk dat de auto-industrie er in kan slagen om de fuel cells die nu nog peperduur zijn, goedkoper te maken. Voor Essent is het dan weer de vraag of wij deze brandstofcellen zelf gaan maken, of dat we ze alleen gaan distribueren en onderhouden.''

Brandstofcellen, internet op de kabel, retail. Begint Essent niet erg ver af te drijven van de gemeenten en provincies die nog aandeelhouder zijn?

,,Dat is al langer bezig, door de liberalisering. Vandaar dat we een privatiseringstraject hebben ingezet, waarover we de discussie in december hopen af te ronden. Een beursgang is een prima middel om stapsgewijs te privatiseren, in tranches die sporen met het tempo van liberalisering. Het is waar dat op de beurs meer naar kortetermijnresultaten wordt gekeken. Ik vind dat eigenlijk wel een voordeel. Bij beslissingen om te investeren kijk je dan naar het rendement dat het oplevert. Als je investeringen strategisch bekijkt, blijft het toch altijd de visie van de een tegenover de visie van de ander.''

Volgens Blom van Eneco is geen enkel Nederlands energiebedrijf klaar voor een beursgang. Vindt u dat ook?

,,We zijn nog niet helemaal klaar, maar we zijn aardig op weg. Het belangrijkste wat we nu nog moeten doen is ervoor te zorgen dat we snel bedrijfsinformatie vergaren en kunnen publiceren. En verder, echt klaar ben je nooit.''