Vraag naar begeleiding bij sterven groeit

Het aantal mensen dat na een langdurig stervensproces overlijdt, stijgt tot 2015 met zeker 20 procent. De vraag naar professionele palliatieve zorg (pijnbestrijding en stervensbegeleiding) zal vermoedelijk veel sterker stijgen. Dit komt onder meer doordat er minder vrouwen voor vrijwilligerswerk beschikbaar zullen zijn. Die hebben vaker een betaalde baan en worden zelf ook ouder.

Dit blijkt uit een onderzoek door het onderzoeksbureau Nivel naar de toekomst van de palliatieve zorg. Het onderzoek maakt deel uit van het actieprogramma om vraag en aanbod aan palliatieve zorg in kaart te brengen en de positie ervan te versterken.

Op dit moment sterven jaarlijks ruim 55.000 volwassenen aan een `niet-acute' doodsoorzaak als kanker, hartfalen, aandoeningen aan de luchtwegen, diabetes, chronische nier- of leverziekten, multiple sclerose en Parkinson. Dit is ongeveer 40 procent van de bijna 140.000 overledenen die nu worden geregistreerd. Tot 2015 blijft het aandeel van deze niet-acute doodsoorzaken naar verwachting gelijk. De onderzoekers hebben dementie niet als niet-acute doodsoorzaak meegeteld, omdat het levenseinde van een dementerende geheel anders verloopt dan bij bijvoorbeeld kankerpatiënten en dus ook een andere aanpak behoeft.

Volgens de onderzoekers is nog onduidelijk wat de groei van het aantal potentiële patiënten voor de toekomstige vraag naar palliatieve zorg betekent. Dit hangt zowel af van de behoeften van de terminale patiënten als van de ontwikkeling van het hulpaanbod. Als behoefte en aanbod vrijwel ongewijzigd blijven, zal de vraag tot 2015 in elk geval met ruim één procent per jaar groeien. Om een beter zicht op die groei te krijgen, zijn er scenario's opgesteld waarin verschillende mogelijke ontwikkelingen zijn uitgewerkt en waarin de gevolgen zijn aangegeven voor de groei van de vraag naar zorg thuis (waartoe ook speciale voorzieningen als hospices of `bijna-thuishuizen' worden gerekend), ziekenhuis, verpleeg- en verzorgingshuis.

Naar verwachting zal de behoefte aan hospices en aan speciale afdelingen voor palliatieve zorg in verpleeghuizen toenemen. Ook zal de vraag toenemen naar `bijna-thuishuizen', kleinschalige centra voor terminale patiënten die nog maar lichte extra zorg behoeven. Deze centra worden voornamelijk door vrijwilligers gerund.

De onderzoekers verwachten overigens dat de palliatieve zorg onder druk zal komen te staan. Onder meer als gevolg van een tekort aan personeel zal de roep om meer efficiency luider worden.

Over het huidige aanbod aan palliatieve zorg kunnen de onderzoekers geen precieze cijfers verstrekken. Wel is gebleken dat overal in het land voornamelijk op particulier initiatief voorzieningen als hospices en bijna-thuishuizen tot stand komen. Naar schatting overlijden daar nu jaarlijks duizend mensen. Minister Borst (Volksgezondheid) ziet de palliatieve zorg bij voorkeur `ingebed' in bestaande instellingen als verpleeghuizen.