Met heel het hart

Een late najaarszon, wat neerdwarrelende gele blaadjes en oude boekjes om in te bladeren – behaaglijker kan nostalgie niet zijn. Het is vrijdagmiddag en op het Spui in Amsterdam scharrelen wat liefhebbers over de boekenmarkt. Tussen de boekenstalletjes zit een jongeman op een krukje accordeon te spelen. Hij heeft bruin golvend haar en vriendelijke bruine ogen; hij lijkt op Gérard Philippe, de jonggestorven Franse filmheld. Glimlachend trekt hij oude liedjes, dromerige klanken, Franse walsjes, meeslepende melodieën uit zijn instrument, muziekjes die speels kringelen om de zwijgende bladeraars en ongehaaste handelaren.

Wie is die jongen die zo mooi de sfeer van de middag omlijst? Ik laat een munt in zijn tas vallen en als hij me bedankt hoor ik zijn Russisch accent. Hij maakt me nieuwsgierig en een paar dagen later vertelt hij, in goed Engels, hoe een Russische vriendin hem naar Nederland haalde en hoe een Engelse vriendin hem hier houdt.

Vladimir Kuliayev is 30 jaar en komt uit een kleine stad nabij een ijzermijn in de Oekraïne, waar zijn vader directeur was van een distributiecentrum. Een man die niet wilde dat zijn kinderen voor het aardse slijk zouden opgroeien maar vond dat ze musici moesten worden. Als jochie van zeven moest Vladimir daarom naar de muziekschool, waar de lerares haar pupillen 's avonds met afgesloten deuren vasthield om ze te laten studeren. Buiten spelen was er niet bij; na zes jaar ging hij door naar een conservatorium.

Toen hij er afkwam als volleerd accordeonist, pianist, dirigent, zanger en arrangeur moest hij in dienst. De oorlog in Afghanistan was net afgelopen toen het Rode Leger hem in Moskou bij de luchtafweer plaatste om radio's te controleren. Maar na een half jaar nam zijn leven een heel andere loop: hij werd als zanger in een militair koor geplaatst van veertig man, dat met een orkest van twintig man en met twintig dansers optrad op militaire bases. In Kazakstan schroeiden zijn wenkbrauwen en wimpers af toen hij te dicht bij de uitlaat van een straaljagermotor was gekomen.

Na anderhalf jaar was zijn dienst voorbij en het communisme ook. Een muziekvriendin was met een Nederlander getrouwd en vroeg hem in 1995 naar Holland te komen. Vladimir genoot hier van zijn vrijheid. ,,Je kunt hier om drie uur 's nachts op straat lopen en niemand doet je wat. In Moskou word je dan zeker in elkaar geslagen en beroofd.''

Sindsdien komt hij ieder jaar voor een maand of drie, vier naar Amsterdam. Hij leerde hier een Engelse kennen die hem bij zich huisvest in de Vrolikstraat. In 1996 durfde hij voor het eerst op straat te spelen, in de Kalverstraat.

,,Ik had geoefend in de metrostations in Moskou; ik verdiende er nauwelijks mee, maar zo wende ik er aan voor voorbijgangers te spelen. In de Kalverstraat kwam er meteen een agent naar me toe. Ik dacht dat hij me zou oppakken, maar, integendeel: hij gooide een gulden in mijn tas en stak twee duimen tegen me op! Het was mijn eerste gulden.''

Amsterdam kon niet meer stuk. En iemand die zo meeslepend speelt als hij blijft niet op straat. Hij krijgt invitaties om op feestjes te spelen of bij recepties. Henny Vrienten van de groep Doe Maar hoorde hem spelen en vroeg hem voor een filmmuziekopname.

Maar met klassiek repertoire treedt hij graag op in zalen en kerken. In de Engelse kerk op het Begijnhof heeft hij in z'n eentje een avond gevuld met Russische muziek (Contemplating the Dionisian frescoes in St. Theraponts monastery van V. Zolotaryov) en na de pauze met Buxtehude, Bach en Vivaldi. Een heerlijke akoestiek trof hij in dat intieme kerkje.

,,Er is werk genoeg hier'', heeft hij ervaren. ,,Gelukkig zijn hier niet zoveel accordeonisten als in Rusland. Ik krijg steeds meer contacten, allemaal van de straat!''

Hij heeft nu zijn vaste stekken in de stad: elke vrijdagmiddag op de boekenmarkt en elke dag een uurtje op de Albert Cuyp. Vorig jaar heeft hij twaalfhonderd visitekaartjes laten drukken en hij is ze al allemaal kwijt aan passanten die zich door zijn muziek laten inpakken. Intussen kan men Vladimir Kuliayev vinden op zijn eigen website: www.xs4all.nl/ãccoord.

Hij glimlacht: ,,We hebben een spreekwoord dat zegt: `Als je als boef bent geboren, wees dan ook een boef met je hele hart'. Dat geldt ook voor een muzikant.''