`Hardheid van het cultuurdebat verbaast me'

Met de stemming over moties werd gisteren het Kamerdebat over de Cultuurnota afgesloten. Staatssecretaris Van der Ploeg blikt terug en vooruit: ,,Er zit wel degelijk beweging in de cultuur.'

Aangeslagen is het woord niet, maar verrast is hij wel. Rick van der Ploeg: ,,Ik vind het wel grappig, nogal onverwacht.' Een half uur eerder heeft de Tweede Kamer een motie van het CDA aangenomen waarin de subsidie voor Toneelgroep De Appel wordt veiliggesteld, zeer tegen de zin van Van der Ploeg. Hij pakt het advies over De Appel van de Raad voor Cultuur er bij. ,,Moet je zien, daar staat werkelijk niets positiefs in.'

U bent door het CDA verslagen met uw eigen wapens. Hun pleidooi voor De Appel steunt niet op de kwaliteit, maar op het `maatschappelijk bereik' en het belang voor Den Haag van het gezelschap. U heeft zelf andere beoordelingscriteria dan kwaliteit geïntroduceerd.

,,Spreiding of publieksbereik stonden bij mij niet voorop, kwaliteit was altijd het belangrijkst. En bij De Appel is er wat dat betreft geen enkel aanknopingspunt in het advies van de Raad voor Cultuur. Overigens valt het met het publieksbereik van De Appel ook wel mee.' Meteen komt er een bijbehorend staatje tevoorschijn. ,,Ook al gaat het maar een miljoen op een begroting van 840 miljoen, ik bespeur een grote terughoudendheid bij mij om dit goed te keuren.'

U weigert de motie van de Kamer uit te voeren?

,,De motie wordt aanstaande vrijdag in het kabinet behandeld, en ik zal er niet heel hard voor pleiten om hem uit te voeren.'

Nog ingrijpender dan de motie over De Appel was de motie Nicolaï/Dittrich, waarin voor een aantal instellingen om een nieuw advies werd gevraagd en de Raad voor Cultuur dus werd gediskwalificeerd. Bent u opgelucht dat die motie het niet heeft gehaald?

,,Kamerleden gingen daar op de stoel van de rechter en de beoordelaar zitten, wat ik heel vreemd vind. Bij de Raad voor Cultuur werken zo'n honderd mensen, het is een raar idee dat vijf Kamerleden het beter zouden weten. Met de keuze voor een aantal instellingen gaven Nicolaï en Dittrich een inhoudelijk oordeel, want hun lijstje was willekeurig. Stel je voor: alle kinderen hebben eindexamen gedaan, de cijfers zijn wat laag, maar alleen de kinderen uit Aerdenhout en Wassenaar mogen herexamen doen, dat kan toch niet? Ik was principieel tegen die motie.'

Hebben de Kamerleden zich te veel door het gelobby van bedreigde instellingen laten leiden?

,,Bij de huidige opzet van de Cultuurnota-procedure worden Kamerleden bestookt door instellingen die hun subsidie dreigen te verliezen, en ik vind het logisch dat ze die gevoelens vertolken. Voor de toekomst wil ik kijken naar een nieuwe opzet, waarbij het debat met de Kamer zich meer op de grote lijnen kan richten.'

Het debat over de Cultuurnota ging nauwelijks over uw uitgangspunten, en spitste zich toe op de verdeling van een klein beetje overgebleven geld. Is dat niet teleurstellend?

,,Er is inderdaad weinig gesproken over de grote veranderingen die deze Cultuurnota wil bewerkstelligen, maar die zijn wel aan de orde geweest in eerdere debatten met de Kamer. Al mijn uitgangspunten zijn door de Kamer geaccordeerd, ik heb het politiek zuiver gespeeld. Daarom vind ik het zo vreemd dat de Kamer aan het eind van de rit de spelregels wil veranderen. Als men andere prioriteiten had willen stellen, had men dat eerder moeten laten weten.'

Een van de thema's waar u zich voor heeft ingezet is culturele diversiteit, meer deelname aan cultuur door allochtonen. In het debat speelde het geen enkele rol en in de kunstwereld zijn de verhoudingen gepolariseerd.

,,Soms wordt er een karikatuur gemaakt van mijn bedoelingen. Ik wil meerdere culturen zichtbaar maken in het aanbod. Om dat te bereiken moet je dingen faciliteren, soms een beetje forceren. Er zit wel degelijk beweging in, er zijn veel nieuwe initiatieven ontplooid en mensen beginnen anders over diversiteit te denken. Maar de hardheid van het debat verbaast me.'

Waar bent u het meest tevreden over, en wat is de grootste teleurstelling?

,,Veel nieuwe gezelschappen kunnen aan de slag, het kwaliteitsoordeel is overeind gebleven, en de maatschappelijke uitstraling van cultuur is bevorderd, dat is mooi.' Antwoorden op het tweede deel van de vraag kost Van der Ploeg meer moeite. ,,Ik ben te rationeel om in teleurstellingen te denken.' Na aandringen: ,,Het breed ingezette debat is soms te veel versmald tot een geldkwestie. En mijn inspanningen voor het culturele erfgoed krijgen nauwelijks aandacht, dat vind ik ook jammer.' Nooit was er zoveel geld voor cultuur, en nooit was er zoveel protest. Hoe kan dat toch?

,,Vanaf 1 januari 2001 komt er 110 miljoen gulden structureel bij voor de kunsten, waarvan veertig miljoen dankzij de Kamer en zeventig miljoen dankzij mij. Men is geneigd te negeren wat er bij komt, en de aandacht te richten op wat er verdwijnt. Kijk maar naar het jeugdtheater: de stopzetting van de subsidie van Teneeter krijgt meer aandacht dan de komst van acht jeugdtheatergezelschappen in de Cultuurnota. Men identificeert zich met de verliezers, niet met de winnaars.'

Bij die negatieve beeldvorming hoort ook dat u het wel gezien heeft, niet echt geïnteresseerd meer zou zijn in uw portefeuille.

,,Het debat is behoorlijk op de man gespeeld, met termen als `staatssecretaris tgen cultuur', dat heeft me gestoord. Het beeld van desinteresse corrigeert zichzelf wel, want het is onzin. Ik heb nog veel plannen, ik heb het nu drukker dan in de afgelopen periode. Er staat genoeg op mijn plannenlijst: monumentenzorg, culturele planologie, e-culture, archeologie, cultuur en school, een nieuwe opzet voor financiering van de rijksmusea, realisering van 1% van de rijksuitgaven voor cultuur. Bovendien kom ik in het voorjaar met een plan voor een aangepaste Cultuurnota-procedure. Als dat doorgaat, wil ik dat ook graag invoeren.'

Dus u ambieert een tweede ambtsperiode als staatssecretaris van cultuur?

,,Ik heb vanaf mijn aantreden gepleit voor doorstroming in de culturele sector, en dat geldt dan ook voor de staatssecretaris. Maar ik heb lange-termijn-doelen. Ik zou geen bezwaar hebben tegen een tweede periode, ik zou het zelfs zeer eervol vinden. Als ik moet kiezen tussen een periode-Nicolaï en een periode-Van der Ploeg, dan kies ik het laatste.'

Van der Ploeg

De foto van staatssecretaris Rick van der Ploeg (in de krant van woensdag 22 november, pagina 11) werd niet gemaakt door Roel Rozenburg maar door Gerhard van Roon/WFA.

    • Mark Duursma