`De Graaf moet zichzelf tijd gunnen'

Charles Kennedy, de nieuwe leider van de Liberal Democrats, wil van D66 leren hoe je compromissen sluit. Goede raad heeft hij ook voor de Nederlandse democraten: geduld.

Zijn voorganger, Paddy Ashdown, had een uitnodiging steeds beleefd afgeslagen. Ashdown wilde de VVD noch D66 voortrekken als favoriete zusterpartij. Maar Charles Kennedy, sinds ruim een jaar de leider van de Britse Liberaal Democraten, aanvaardde onmiddellijk het verzoek om het D66-congres toe te spreken.

Is hiermee de keus gemaakt? Voelt de nieuwe `LibDem'-leider zich meer verwant met de Nederlandse sociaal-liberalen dan met de liberalen? Kennedy: ,,Mijn partij heeft sociaal-democratische en liberale wortels. Ik denk dat deze traditie meer aansluit bij D66 dan bij de VVD. Ik heb ook de indruk dat het economische program van de VVD in de jaren onder Frits Bolkestein naar rechts is opgeschoven. Maar overigens maken we alledrie deel uit van de Europese liberale beweging, dus in die zin zijn beide partijen mij even lief.''

Het is een natte zondagmiddag tussen de bollenvelden onder Schiphol. Kort voordat Kennedy het najaarscongres van D66 toespreekt, wijdt hij enkele gedachten aan de overeenkomsten en verschillen tussen zijn Liberaal Democratische Partij en de Democraten 66.

D66 maakt op Charles Kennedy (Inverness, 1959) ,,een zeer idealistische indruk''. Hij zegt de Democraten te waarderen om ,,hun radicale program voor democratisering'' – woorden die hij met zijn rollende Schotse tongval extra kracht bijzet.

Hoe aan deze Britse gast duidelijk te maken dat D66 in de Nederlandse politiek toch eerder een profiel van redelijkheid en pragmatisme aankleeft dan van gedreven idealisme? En dat 34 jaar van strijd voor radicale democratische hervorming slechts is verzilverd in een raadplegend correctief referendum met hoge drempels en enkele stappen op weg naar een gekozen burgemeester?

Kennedy erkent dat hij de positie van D66 binnen de Nederlandse politieke verhoudingen ,,niet volledig kan overzien''. Maar, tekent hij aan: ,,Ik kan wel zeggen dat ik instem met zo ongeveer elk woord van het D66-program. Behalve dan misschien op het punt van abortus en euthanasie, waarbij wij Britten toch eerder geneigd zijn het individuele geweten te laten spreken dan dat we hierover krachtige politieke standpunten zouden willen innemen.''

Waar in D66-kring vaak warm wordt gesproken over de Britse `LibDem'-vrienden lijkt Kennedy vastbesloten een gevoel van wederkerigheid over te brengen. Hij zegt het Nederlandse politieke systeem als geheel genomen ,,veel moderner te vinden'' dan het Britse. ,,Die conclusie valt alleen al te trekken als je beelden ziet van ons Lagerhuis. Daar zit geen afspiegeling van de bevolking. Slechts een zesde deel van onze parlementariers is vrouw. Dat alleen al toont aan hoezeer ons systeem volstrekt uit de tijd is.''

De Liberaal Democraten willen de Britten verlossen van de twee-partijendominantie (Labour, Conservatives): het zogenoemde Westminster-model dat ooit door D66 zeer werd bewonderd. Voor Kennedy is regeringsdeelname in een coalitie voorlopig het hoogst bereikbare ideaal. Zijn partij doet dat sinds vijftien maanden in Schotland en sinds vijf weken in Wales. ,,Wij willen graag van D66 leren hoe je enerzijds je eigen radicale standpunten overeind houdt en anderzijds compromissen sluit in een regeringscoalitie. In de Britse verhoudingen wordt dat nog vrij algemeen als een onmogelijkheid gezien. Wij willen aantonen dat dit uitstekend kan werken.''

Charles Kennedy heeft in augustus vorig jaar de leiding gekregen van een partij die enige reden voor optimisme heeft. Bij lokale verkiezingen, afgelopen mei, wisten de Liberaal Democraten een kwart van de stemmen te halen. Het is een score waarnaar D66 jaloers kan opzien.

Heeft Kennedy een advies voor D66-leider Thom de Graaf, die bij de eerstkomende Kamerverkiezingen een dreigend verder electoraal verval moet zien af te wenden? ,,Nieuwe leiders moeten vooral de tijd krijgen om zichzelf te kunnen bewijzen'', onderstreept Kennedy. ,,De periode onder Paddy Ashdown wordt nu vrij algemeen als succesvol beoordeeld. Maar vergeet niet dat onze partij op sterven na dood was toen Ashdown eind jaren tachtig aantrad. Thom de Graaf moet zichzelf de tijd gunnen en de partij moet hem de tijd geven. Succes komt niet vanzelf, het moet zorgvuldig worden opgebouwd.''