Kopen grond niet eerst aan gemeenten

Projectontwikkelaars mogen onder voorwaarden afwijken van het voorkeursrecht van gemeenten bij het kopen van grond ten behoeve van nieuwe bestemmingen, zoals een Vinex-woonwijk of een bedrijventerrein.

Dat is de strekking van drie arresten van de Hoge Raad van de afgelopen week. De projectontwikkelaars mogen wel degelijk samenwerkingsovereenkomsten sluiten met grondeigenaren en daarbij de gemeenten als koper passeren. Wel moeten de grondeigenaar en de projectontwikkelaar zorgen dat zij de door de gemeente gelegde bestemming verwezenlijken én dat zij samenwerken met de gemeenten om de belangen van de gemeente afdoende te waarborgen.

De Hoge Raad deed uitspraak over drie zaken waarover de gerechtshoven in respectievelijk Amsterdam, Den Haag en, gisteren, Den Bosch zich eerder hadden uitgelaten. Twee van de drie beschikkingen, van het hof in Amsterdam en het hof in Den Bosch, zijn vernietigd wegens een ,,onjuiste rechtsopvatting''. Daarbij werd in beide gevallen de conclusie van de advocaat-generaal niet gevolgd. Het gaat in alle drie kwesties om gevallen waarbij een gemeente bij de aankoop achter het net heeft gevist, en moet toezien hoe grondeigenaren de Wet voorkeursrecht gemeenten `omzeilen' door hun grond niet, zoals wettelijk verplicht, eerst aan te bieden aan de gemeente, maar overeenkomsten sluiten met projectontwikkelaars om te kunnen delen in de winst als de bestemming op de grond wordt gerealiseerd.

Voor de Hoge Raad is cruciaal in hoeverre gemeenten de regie kunnen houden over het realiseren van bouwplannen.

De emeritus hoogleraar mr. P. de Haan, die al naam verwierf ten tijde van de val van het kabinet-Den Uyl over de grondpolitiek in maart 1977, toont zich in een eerste reactie ,,zeer boos'' over de arresten. ,,Dit getuigt van een zeer eenzijdige nadruk op de regie van gemeenten'', aldus De Haan. ,,Er wordt met deze uitspraken voorbijgegaan aan de kosten die gemeenten moeten maken bij de aanleg van bovenwijkse voorzieningen zoals wijkgebouwen en de aankoop van onrendabele gronden. Bovendien werkt dit de opdrijving van de grondprijzen verder in de hand. De grondprijzen rijzen nu al de pan uit en dat wordt alleen maar erger. Het enige wat gemeenten nu kunnen doen is met de projectontwikkelaars gaan concurreren en een nóg hogere prijs bieden aan de grondeigenaar.''

De projectontwikkelaars zijn verheugd over de lijn die de Hoge Raad heeft uitgezet. In een analyse schrijft mr. Arie M. van Mourik van Arthur Andersen Real Estate Services: ,,De uitspraken bieden eigenaren en projectontwikkelaars met serieuze bedoelingen alle ruimte om koop- en/of samenwerkingsovereenkomsten te sluiten, zónder dat de eigenaar behoeft te participeren in het risico van ontwikkeling en realisatie.''