Fijne muziek

Conventionele geluidsregistratie is niet in staat storend achtergrondgeluid uit te bannen. De Diffuse Field Adapter (difa) filtert de nagalm in de lage tonen weg.

Over de weergave van muziek valt, alle technische perfectie van de apparatuur ten spijt, nog steeds te twisten. De voetbalsupporter in z'n Opel Kadett GSI vindt seismisch gedreun uit de hoedenplank het einde, terwijl zulk `boemgeluid' de liefhebber van klassieke muziek een gruwel is. Die wil vooral een correct geluidspanorama, waarin alle instrumenten met het juiste volume op de juiste plaats lijken te staan.

Volgens ir. Rob Geluk en opname-technicus Leo de Klerk biedt de conventionele geluidsregistratie geen goede oplossing voor het probleem dat lage tonen in een zaal beter reflecteren tussen de wanden, en dus langer nagalmen, dan hoge tonen. Lage tonen hebben daarom altijd de overhand in het diffuse achtergrondgeluid dat van alle kanten op de luisteraar, of op de microfoons, afkomt.

Het slimme filter tussen onze oren zorgt er bij live waarneming voor dat het achtergrondgeluid real time wordt gescheiden van het directe geluid. Als microfoons echter de diffuse achtergrond samen met het directe geluid registreren, zijn die twee achteraf niet meer te ontwarren. De traditionele oplossing is het bijplaatsen van steunmicrofoons, desnoods bij elk instrument en elke zanger één. Vlak bij de geluidsbron is de diffuse ruis immers relatief zwak. Al die signalen worden op aparte sporen opgenomen, en door de technicus gemixt tot een zo goed mogelijk totaalbeeld. Ironisch genoeg moet dan vaak weer kunstmatige galm worden toegevoegd om een ruimtelijk effect te bereiken.

Dit kunst- en vliegwerk past slecht in de de filosofie van de uitvinders van de DIFA (Diffuse Field Adapter), die de microfoons zelf kieskeuriger willen maken. De adapter bestaat uit een secundaire microfoon die achterop de eerste wordt vastgemaakt. Het secundaire signaal gaat door een elektronisch filter dat slechts frequenties tot 300 Hertz doorlaat, met een frequentie-afhankelijke tijdsvertraging.

ongeschonden geluid

De twintig centimeter afstand tussen beide microfoons zorgt er echter ook voor dat geluidsgolven uit verschillende richtingen met een hoekafhankelijk tijdsverschil aankomen. De grootste variatie in tijdsverschil treedt op tussen een golf recht van voren en één van achteren: respectievelijk + en – 0,7 milliseconde. Door de filter-vertraging nauwkeurig af te stemmen op dit tijdsverschil en de primaire en secundaire signalen in de juiste mix te combineren, ontstaat een microfoon die voor lage tonen vrij sterk richtingsgevoelig is, en voor hoge tonen functioneert als een gewone microfoon. Zo wordt het diffuse achtergrondgeluid in de lage tonen onderdrukt, terwijl al het directe geluid ongeschonden de opname bereikt.

De adaptor is een zwart staafje vol elektronica, nog kleiner dan een mobiele telefoon, dat simpel op een professionele microfoon geklikt wordt. Geluk: ``Zelfs tien jaar geleden had je dit systeem alleen maar kunnen realiseren met een rek vol apparatuur.'

Een demonstratie-cd waarop een muziekstuk simultaan met het nieuwe en met het conventionele systeem is opgenomen is in de maak, maar De Klerk is alvast bereid tot een luistertest in zijn eigen opnamestudio, waar hij simultaan-opnamen heeft van een kamermuziek-ensemble. Voor iemand wiens luister-expertise zich grosso modo beperkt tot Sky Radio is het effect hoorbaar, maar niet spectaculair: met de adaptermicrofoon komt het sonore geluid van de cello wat geprononceerder naar voren. De grote winst zit volgens De Klerk niet eens zozeer bij de luisteraar in de huiskamer, maar bij de opname: ``Ik heb het systeem onder andere getest bij opnamen met het Residentie-orkest in de Anton Philipszaal, en in plaats van 26 steunmicrofoons, was een rijtje van vier microfoons met adaptor voor het podium genoeg.'

Volgens De Klerk, wiens bedrijf de ondertitel `natural music recording' voert, zijn ook de voordelen bij studio-opnames fors: ``Je zet twee microfoons neer, en het staat er gewoon meteen goed op.' De keerzijde van naturel opnemen is echter dat er dan ook wel naturel gespeeld moet worden. Zeker popmuzikanten kunnen dat volgens De Klerk niet meer, gewend als ze zijn dat de PA-man alle onbalans in het geluidsbeeld vanachter het mengpaneel rechttrekt. Bovendien is een eigen microfoon bij opnames voor artiesten een statussymbool. Technici zetten soms steunmicrofoons neer die niet eens ingeplugd zijn, om primadonna's tevreden te houden. De Klerk: ``Akoestiek is `wijnproeverij', er komt een hoop mystiek bij kijken.'

kleine markt

De vinding van Geluk en De Klerk zal 24 november op een beurs in Hannover aan de vakwereld gedemonstreerd worden. Ook loopt momenteel een octrooi-aanvraag van Geluk op de signaalprocessor. Dat is volgens De Klerk voor commercieel succes niet zaligmakend: ``Het verkrijgen van een octrooi in allerlei landen kost een hoop geld, maar het gaat om een kleine markt. Professionele microfoons kosten een paar duizend gulden per stuk, en ik schat dat we voor een vergelijkbaar bedrag die adapters zelf kunnen produceren. Een microfoonfabrikant gaat natuurlijk geen adapters maken die je ook aan een ander merk kunt koppelen, dus die moeten dan met een compleet nieuwe microfoon komen. Dat zie ik niet snel gebeuren, of er nu een octrooi ligt of niet.'