Stembus onderbreekt even Roemeense privatiseringen

Het privatiseringsproces in Roemenië wordt tijdelijk stopgezet: er komen verkiezingen en dat is traditioneel de tijd voor schimmige deals.

De Roemeense Senaat heeft, net een week voor de presidents- en parlementsverkiezingen, alle lopende privatiseringen stopgezet tot zeker 1 januari aanstaande. Geen `last-minute' deals, geen geren met koffertjes vol `kroonjuwelen' om politieke vriendjes voor een appel en een ei aan een verzekeringsbedrijf of vliegmaatschappij te helpen. Dat is althans de indruk die de oppositie bij de kiezers wil wekken.

Privatiseren is het sleutelwoord bij de verkiezingen die op 26 november worden gehouden. Oud-communist en oud-president Ion Iliescu maakt volgens de peilingen de beste kans om de nieuwe president te worden. Zijn PDSR zal volgens deze berekeningen de grootste partij worden in het nieuwe parlement.

Iliescu werpt zich op als de kampioen van de arme mensen en dat is het grootste deel van het straatarme land. Vier jaar onder centrum-rechts heeft de gemiddelde Roemeen weinig perspectief gebracht. Economische hervormingen hebben nog geen tastbare resultaten opgeleverd voor de gewone man. Integendeel, de helft van zijn salaris gaat op aan licht- en stookkosten. Hoe hij van de rest rond komt moet hij zelf maar zien.

Privatiseren is slecht nieuws voor de gemiddelde Roemeen die in een staatsbedrijf werkt. Het betekent banenverlies en nog meer zorgen. Iliescu houdt zijn kiezers daarom voor dat hij het tempo waarin de staatsbedrijven van de hand worden gedaan tenminste zal verlagen. Hij belooft ook een aantal recente overnames opnieuw tegen het licht te houden omdat ze niet rechtmatig zouden zijn verlopen. De voormalige communisten die nu in de oppositie zitten beschuldigen de coalitiepartijen even hard van corruptie en wanpraktijken als vier jaar geleden toen de rollen waren omgedraaid en de voormalige communisten het mikpunt waren van kritiek.

Het besluit van de Roemeense Senaat om de verkoop van staatsbedrijven stop te zetten tot er een nieuwe regering in het zadel zit, past volledig in dat beeld. Premier Mugur Isarescu, zelf kandidaat voor het presidentschap, sprak dan ook van `pure electorale politiek'. Als de man die met organisaties als het IMF en de Wereldbank moet onderhandelen over nieuwe leningen, noemt hij het besluit van de Senaat een `slecht teken van discontinuïteit'.

Robert Rekkers, landenvertegenwoordiger van ABN Amro in Roemenië, reageert nogal laconiek. ,,Dit komt niet onverwacht. De afgelopen weken waren er verschillende signalen dat de PDSR de privatisering op een laag pitje wil zetten. Er is veel kritiek op de privatiseringen in het algemeen.''

De Nederlander denkt dat de nieuwe regering, ,,waarin de PDSR van Iliescu ongetwijfeld een hoofdrol zal spelen'' enige tijd zal nemen om het privatiseringsbeleid te inventariseren. Daarna zal volgens hem gewoon verder worden geprivatiseerd, omdat het land eenvoudigweg niet de middelen heeft om verliesgevende staatsbedrijven verder te onderhouden. ,,De richting van het economische beleid zal hetzelfde blijven, al zal het tempo wellicht aanvankelijk wat anders liggen.''

Hoe ondoorzichtig het Roemeense privatiseringsbeleid is, heeft ABN Amro deze zomer aan den lijve kunnen ondervinden. In opdracht van het ministerie van Landbouw stelde de bank een vertrouwelijk rapport op over de privatisering van het tabaksbedrijf Tutunul, één van de kroonjuwelen van het land. In de slotronde ging het tussen twee bieders: een plaatselijk consortium met de naam InterAgro en het Griekse bedrijf Michailides, dat de steun had van de Duitse tabaksgigant Reemtsma en het Spaans-Franse Altadis. De som was eenvoudig: de Roemenen wilden veertig miljoen dollar betalen en 35 miljoen dollar investeren. De Grieken waren bereid 32 miljoen dollar op tafel te leggen en 113 miljoen te investeren.

ABN Amro adviseerde met de Grieken in zee te gaan. Maar het ministerie zette de Grieken buitenspel en ging met het eigen consortium in zee. Het vertrouwelijke advies van de Nederlandse bank werd naar de pers gelekt. De Grieken stapten vervolgens naar de rechter die de overname onrechtmatig verklaarde en het hele privatiseringsproces van het tabaksbedrijf terug naar af verwees.

Dergelijke onduidelijke praktijken geven in ieder geval de kiezer het gevoel dat er gesjoemeld wordt met het staatsbezit. Volgens Rekkers is dat in deze fase van de Roemeense overgang naar een vrije markt economie onvermijdelijk.