`Siddharta heeft zoveel doorzettingsvermogen!'

Said El Haji debuteerde vorige maand met de roman `De dagen van Sjaitan'. Het werk van Herman Hesse gebruikte hij als model.

Vorig weekend trad Said El Haji (24) op tijdens het lezersfeest in Rotterdam. ,,Ik stond op het hoofdpodium, als enige debutant'', vertelt hij alsof hij het nog steeds niet geloven kan, ,,naast Thomas Rosenboom, Kristien Hemmerechts, Cees Nooteboom en Abdelkader Benali! Ik stond daar gewoon en kreeg met mijn grote mond de hele zaal plat!''. In zijn Rotterdamse studentenwoning geniet El Haji nog volop van de herinnering, maar tegelijkertijd lijkt hij een beetje beduusd van alle aandacht voor zijn debuutroman, De dagen van Sjaitan. In zijn boek geeft El Haji vanuit meerdere perspectieven een beeld van generatieconflicten binnen een islamitische gemeenschap in een klein Hollands stadje. Twee weken geleden karakteriseerde Pieter Steinz de auteur in deze krant als een veelbelovend `schrijver van de eerste islamitische ontzuilingsroman'. Vanuit de Marokkaanse gemeenschap is er heel wisselend op zijn boek gereageerd, vertelt El Haji – van `hoe durf je' tot `eindelijk iemand die het durft'.

Eén van de belangrijkste hoofdpersonen in De dagen van Sjaitan is Hamid, een jongen uit een Marokkaans en streng islamitisch gezin, die zijn jeugdige rebellie afreageert op de plaatselijke imam en in verzet komt tegen zijn autoritaire vader. Dat laatste doet ook de jonge Siddharta, hoofdpersoon uit de beroemde, gelijknamige roman van de Duitse schrijver en Nobelprijswinnaar Hermann Hesse (1877-1962). Hesse, zoon van een protestantse pastor met goede contacten met India, en voorbestemd voor een studie theologie, liep als student weg uit zijn seminarium. Voordat hij als schrijver bekend werd, verdiende hij jaren de kost als leerling-horlogemaker, boekverkoper en antiekhandelaar. In Siddharta vertelt Hesse het (autobiografische) verhaal van een zoektocht naar de zin van het leven.

El Haji: ,,Ik heb Siddharta gekocht in een antiquariaat in Oakland, Nieuw Zeeland, omdat de flaptekst me aansprak. Ik was op wereldreis en heb het boek in één ruk uitgelezen, in het vliegtuig van Nieuw Zeeland naar Indonesië. Dat is nu drie jaar geleden. Er zit een scène in, die zó mooi is. Zal ik hem voordragen? Siddharta is de zoon van een voorname, gezaghebbende brahmaan, met een grote toekomst voor zich. Hij heeft al een grote kennis van de heilige geschriften, maar vraagt zich af of dat nu alles is in het leven. Hij wil alles zelf ervaren, zelf achterhalen en heeft zich voorgenomen zich aan te sluiten bij de Semana's, een groep gelovigen die zichzelf onttrekt aan het materialisme in de wereld door voortdurend te mediteren, te bedelen en zichzelf te kastijden.''

In de bladzijden die El Haji voordraagt vindt de confrontatie plaats tussen vader en zoon. De vader kan eerst niet geloven dat het zijn zoon ernst is, maar die toont zijn vastberadenheid door letterlijk niet meer van zijn plaats te komen. Uiteindelijk legt de vader zich neer bij de beslissing van Siddharta. El Haji: ,,Ik zag mezelf er helemaal in terug. Toen ik besloot een wereldreis te gaan maken, zat ik nog op de Hogeschool van Rotterdam. Ik zei tegen mijn vader dat ik stopte met studeren, dat ik ging reizen. Hij kon dat niet accepteren. In die scène van Hesse blijft Siddharta zo kalm! Hij heeft zoveel doorzettingsvermogen! Bij mij was dat anders. Hoe meer mijn vader mij tegenwerkte, hoe standvastiger ik werd. Siddharta gaat over een jongen die in zijn pubertijd zijn vader verlaat, omdat hij de dingen zelf wil leren. Dat heb ik ook meegemaakt. Het boek was heel bevestigend voor mij. Ik las het precies op het juiste moment, nu had ik het niet meer nodig gehad.''

,,Tijdens mijn wereldreis ben ik naar Australië gegaan, naar Indonesië, Fiji en Nieuw Zeeland. Ik was op zoek naar mezelf, wilde mezelf reconstrueren. In Australië ontmoette ik een Nederlander die daar al vijfendertig jaar woonde. Ik ben twee maanden voor hem blijven werken. Ik snoeide bomen. Met hem had ik heel goede gesprekken. Hij inspireerde mij om mijn dromen te verwezenlijken. Tijdens die reis heb ik besloten te gaan schrijven en bij terugkomst ben ik Nederlands gaan studeren. Ik wilde literatuur leren begrijpen en ik wilde natuurlijk ook leren schrijven. Dat deed ik al wel, maar niet zo intensief. Wat ik schreef rond mijn zestiende was meer interessantdoenerij. Gedichten schrijven onderaan een overhoring, voor de lerares Engels, dat soort dingen. Ik had wel een paar korte verhalen geschreven, maar nog geen roman.''

El Haji's bewondering voor Siddharta was zo groot dat hij besloot het als model te gebruiken. Hij vertaalde het boek, dat hij in Nieuw Zeeland in het Engels had gekocht en gelezen, in het Nederlands – als oefening. ``Ik wilde leren schrijven, ik wilde meer weten van compositie en stijl. Vooral de symmetrie in Hesse's roman is prachtig. Siddhartha gaat de wijde wereld in om zelf de dingen te leren. Hij sluit zich aan bij de Semana's, leert mediteren en kwellingen doorstaan. Hij ontmoet Boeddha, maar ook dan trekt hij verder. Als hij behoefte krijgt aan een gewoon, dagelijks leven, gaat hij handelen, gokken, maar werpt zich later, uit walging over zijn eigen gedrag, in de rivier. Dan krijgt hij het Inzicht. Als zijn eigen zoon hem opzoekt, wil Siddharta hem van alles leren, maar zijn zoon weigert dat en vlucht voor hem weg. Het is net zo'n eigenwijze jongen als hij zelf was. De geschiedenis herhaalt zich. Die symmetrie is prachtig. Ieder mens moet het zelf leren.''

Van huis uit is El Haji geen lezer. ,,Ik kom niet uit een familie waar literatuur belangrijk was. De Koran, die was belangrijk. Die moest ik lezen. Op de middelbare school las ik de literatuurlijst, maar ik had geen enkele affiniteit met boeken. Dat kwam pas toen ik begon na te denken, toen ik begon te zoeken naar mezelf, toen ik begon te twijfelen aan religie. Bij mijn vertrek naar Australië had ik geen enkel boek in mijn backpack. Ik kwam terug met alleen maar boeken erin. Ik las steeds meer om ervan te leren. Die boeken daar (El Haji wijst naar drie meter boekenplank in de kast, md) heb ik de afgelopen twee jaar verzameld. Siddharta heeft mij heel erg sterk gemaakt: vooral door dat idee dat je je eigen weg moet volgen. Toen ik van mijn reis terugkwam, vonden de mensen mij nog eigenwijzer dan ik al was. Ik vond het heerlijk, ik was heel zeker van mijzelf. Ik deed de dingen omdat ik dat zelf wilde.''

Hermann Hesse: Siddharta. De Bezige Bij. In herdruk. De Duitse versie is uitgeven door Suhrkamp, ƒ21,10