Keltische `tijger' schroeit zijn staart

De Europese rente stelt Ierland met zijn hoge inflatie op de proef. De regering van premier Ahern moet in de laatste begroting voor de verkiezingen vooral creatief zijn, geloven economen in Dublin.

De Ierse economie loopt het gevaar ,,oververhit'' te raken, schreef het Internationaal Monetair Fonds (IMF) kortgeleden. De schroeigeur is sindsdien niet minder geworden. Een paar voorbeelden.

Voor een gewoon bungalowtje in een gewone buitenwijk van de Ierse hoofdstad zijn aanbiedingen boven de 700.000 punt (ruim twee miljoen gulden) welkom, is te lezen in de etalage van de makelaar. Bij de foto's van zo'n vijftig andere huizen staat dat ze bij opbod verkocht zullen worden.

Het aantal slagers, bakkers en groentewinkels daalt omgekeerd evenredig met het aantal cafés, clubs en restaurants. Een glas wijn: niet onder een tientje. Een moot tonijn op zijn Thais: vanaf vijftig gulden.

Voor het Shelbourne-hotel, de Ritz van Dublin, stonden de Mercedessen en Porsches vorige week dubbel geparkeerd. Binnen werd slag geleverd om een telecombedrijf, dat een goudmijn kan worden als een nieuwe generatie mobiele telefoontjes massaal het internet op gaat.

Zelfs Galway, aan de westkust en vooral bekend om zijn turf en de leegte, kan de werknemers in de exploderende biotechnologie- en IT-sector niet aangesleept krijgen. Arbeidsbureaus vragen op het vliegveld expat-Ieren met klem om niet alleen naar het groene eiland te komen voor een golfvakantie, maar om er opnieuw te komen wonen.

De Ierse economie is sinds 1994 jaarlijks met gemiddeld ruim acht procent gegroeid, het hoogste Europees gemiddelde. Maar de inflatie schommelt nu ook rond de zes procent, het hoogste cijfer van de afgelopen vijftien jaar en ruim twee keer zoveel als het gemiddelde in de rest van de eurozone. Ieren hebben meer te besteden en doen dat volop aan niet-duurzaam consumptiegoed. Tekorten op de arbeidsmarkt, van computerspecialisten tot bouwvakkers, jagen de lonen op. Krapte op de woningmarkt doet hetzelfde met de huizenprijzen.

De `Keltische tijger', zoals het Ierse Wirtschaftswunder bekend staat, wordt steeds wilder. En de kettingen dreigen het te begeven, geloven sommige analisten. Want door in de euro te stappen gaf Ierland twee van de drie traditionele middelen op om de inflatie te bedwingen. De wisselkoers van de punt ligt immers onwrikbaar vast op 0,7876 voor een euro. En de rente wordt nu vastgesteld in Frankfurt in plaats van Dublin.

De Europese Centrale Bank (ECB) heeft daarbij naar wordt aangenomen meer oog voor Frankrijk en Duitsland, voor wie de huidige rente van 4,5 procent al aan de hoge kant is, dan voor een kleintje als Ierland, dat niet meer dan een procent bijdraagt aan het bruto nationaal product van de totale eurozone.

Zo kan Ierland als eerste het slachtoffer worden van de one size fits all-rente van de ECB, denken pessimisten. Temeer omdat het overgebleven middel — nationale belastingen — de komende tijd wel eens weinig effectief zou kunnen zijn.

De Ierse regering van premier Bertie Ahern maakt zich immers op voor verkiezingen in 2001 en de verleiding is groot om in de laatste begroting daarvóór, die in december uitkomt, morrende blokken kiezers zoet te stemmen.

Onder hen bevinden zich invloedrijke vakbonden die zich door de openlijk toegenomen welvaart steeds minder gebonden voelen aan bestaande loonakkoorden. Verpleegsters, onderwijzers en het openbaar vervoer hebben al gestaakt. En vorige maand legde personeel van Aer Lingus, de staatsluchtvaartmaatschappij die zich opmaakt voor privatisering, begin volgend jaar, het werk neer om een loonsverhoging af te dwingen.

Hun eisen, een paar procent salarisverhoging, zijn relatief bescheiden. Maar door toe te geven zou Charley McCreevy, de minister van Financiën die op een begrotingsoverschot van 6,5 miljard punt (18 miljard gulden) zit, wel een oncontroleerbare lonen-prijzenspiraal kunnen opwekken.

De ECB ziet de oververhitting al langer aankomen. Directeur Wim Duisenberg kwam in september een gehoor van economen en bankiers in Dublin nadrukkelijk waarschuwen tegen zo'n uitdeelronde die de inflatie nog verder opstookt. ,,De huidige free ride die landen als Ierland en Nederland ervaren [door de lage rente] kan niet onbeperkt doorgaan'', zei hij. ,,Als de [nationale] politiek daar nu niets aan doet, zullen de markten het later op een pijnlijker manier alsnog doen.''

Hoe zo'n schok eruit ziet weet niemand, maar een val van de dollar door een Amerikaanse recessie geldt als plausibel scenario. In dat geval zouden belangrijke Amerikaanse investeerders als Intel, IBM, Dell en Microsoft gedwongen zijn hun huidige operaties in Ierland terug te schroeven en bijvoorbeeld over te hevelen naar Hongarije of Polen. Die landen hebben dan opeens dezelfde voordelige concurrentiepositie die de Ieren zo lang hebben gehad. Dan zou zo goed als zeker ook het Britse pond, de munt van de buren die buiten de eurozone zijn, in waarde dalen en dat zou de belangrijkste Ierse exportmarkt weer aantasten.

Maar niet alle Ierse economen geloven in Duisenbergs recept om de effecten van zo'n schok op te vangen. Zo schreef Dan McLauglin, chief economist bij ABN Amro in Dublin, een dag na Duisenbergs toespraak een bozig stuk in The Irish Times waarin hij betoogde dat fiscale beperking in het niet valt bij een verdere neerwaartse beweging van de euro. Bovendien moet Ierland zijn concurrentiepositie juist vergroten door uit de openbare middelen de knelpunten in het wegennet en het huizentekort te verbeteren. Die beletten nu nog teveel bedrijven om zich buiten de directe omgeving van Dublin te vestigen. ,,Zo bezien is het regeringsbeleid om extra uitgaven te doen en belastingen te verlagen terecht'', aldus McLaughlin.

Iets soortgelijks denkt ook Daniel McCoy, oud-topambtenaar bij de Ierse centrale bank tijdens de overgang naar de euro en nu verbonden aan het Economic and Social Research Institute (ESRI), een onafhankelijke denktank. ,,In veel internationale ogen is de Ierse economie cyclisch en de standaardreactie van de IMF'en is dat wij met fiscaal beleid tegengas moeten geven'', zegt McCoy in zijn werkkamer in Dublin. ,,Ik denk dat de huidige groei gewoon het inhalen van een achterstand is. Om die te kunnen opvangen blijft verhoging van de productiviteit nodig, want de huidige lage euro geeft ons een gevoel van valse zekerheid.''

Het verbeteren van de belangrijkste problemen in de infrastructuur uit openbare middelen heeft daarom ook voor McCoy prioriteit. Maar hij erkent dat de regering in de komende begroting voor een dilemma staat en dat is alleen met ,,creativiteit'' op te lossen. Eén mogelijkheid is volgens McCoy dat de regering geen `harde' belastingkortingen of loonsverhogingen geeft, maar bepaalde sleutelgroepen helpt met een ,,uitgestelde compensatie'', zoals een betere pensioenregeling. Dat maakt ze rijker, maar brengt niet meteen extra geld in omloop.

En dat de Keltische tijger verhuist naar Oost-Europa gelooft hij helmaal niet. ,,Ierland doet steeds hoogwaardiger werk. Intussen doet Oost-Europa de dingen die wij niet meer willen'', zegt hij. Op het gebied van call centers, centrale inbelpunten van internationale bedrijven, was Ierland toonaangevend. ,,Nu beschouwen we die steeds meer als sweat shops'', aldus McCoy.

    • Hans Steketee