Het kapitaal van de zondagskinderen

Drieëntwintig jaar geleden liet het weekblad Vrij Nederland huizen van politici fotograferen om hun hypotheken bloot te leggen, deze maand heeft Quote foto's van woningen van Nederlandse rijken. Om hun beveiliging te laten zien.Het idee blijft gelijk, het tijdsbeeld verandert. De huizen zijn in bijna een kwart eeuw wel wat groter geworden. Politiek is uit, het jaarlijkse nummer van Quote met de 500 rijkste Nederlanders verkoopt.

De rijkdom mag dan schaamtelozer geëtaleerd en geëxploiteerd worden, Quote is zuinig. Althans in vergelijking met de moeder aller rijkeluislijsten, de 400 rijkste Amerikanen van het blad Forbes. De Amerikanen gunnen hun miljonairs de ruimte: gemiddeld vijf op een pagina. Bij Quote is het proppen: meer dan zes rijke Nederlanders moeten samen een pagina delen.

Wat zegt de Quote-500 over de toestand van de Nederlandse economie? Afgaande op de toptien rijkeriken dreigt geen oververhitting, maar stilstand. Nederland renteniersland. Het samengebald vermogen van de tien rijksten bestaat in de meeste gevallen uit beleggingsgeld en vastgoed, niet uit kapitaal dat ondernemend wordt ingezet.

De topvijf is niet gewijzigd. De familie C & A Brenninkmeijer staat nummer één, gevolgd door A. Heineken, de familie Fentener van Vlissingen (energie- en handelsbedrijf en financier SHV), de familie van Oranje en Randstad-oprichter F. Goldschmeding. Extra curieus is dat het vermogen van de Brenninkmeijers en van de Oranjes kennelijk op het miljoen af hetzelfde is gebleven als in 1999.

De enige nieuwkomers in de toptien zijn het duo J. de Mol en J. van den Ende, die hun Endemol eerder dit jaar met een formidabele overnamepremie aan de Spaanse telefoon- en internetgigant Telefónica verkochten. De Mol gaat door, Van den Ende heeft zich teruggetrokken en heeft onder meer een stichting opgericht voor de financiering van (inter)nationale kunstprojecten.

De Quote-lijst bevestigt niet alleen de economische traditie dat Nederland een land van familiebedrijven is. Van de 500 rijken (minimaal 60 miljoen gulden vermogen) zijn 81 mensen actief in de bedrijfstak handel, meer dan in welke sector ook. Tel daarbij typische handelgerelateerde activiteiten als vastgoed en de effectenbeurs en 30 procent heeft met handel zijn fortuin gemaakt.

Ander navrant cijfer: slechts 8 rijken staan op de lijst dankzij internet. De nieuwe economie dringt maar traag door. Oud geld is taai.

Het Zwitserlevengevoel van de lijst wordt versterkt door de vergrijzing. Nederlanders blijven langer gezond en zij worden ouder en deze twee trends manifesteren zich duidelijker naarmate mensen welvarender zijn, zo blijkt uit onderzoek. In de lijst staan 75 65-plussers, zo heeft Quote becijferd. Van hen zijn 20 mensen ouder dan 75.

De 500-lijst ontwikkelt zich tot standaardwerk voor beleggers, beurshandelaren, journalisten en de belastingdienst, al blijft er wel wat op af te dingen. Het meest onhandige aspect is dat complete families, zoals de Brenninkmeijers, worden vergeleken met ondernemers die in hun eentje het vermogen hebben opgebouwd en/of beheren. Hoe rijk zijn de individuele rechthebbenden op het vermogen van de C&A familie eigenlijk? Quote zit er zelf kennelijk ook een beetje mee. Bierbrouwer Heineken wordt in het blad gevierd als de rijkste Nederlander, hoewel hij niet eerste, maar slechts tweede staat.

Sommige nieuwkomers op de lijst zijn verrassend, zoals oprichtster N. Brink van internetbedrijf World Online. Goed voor 675 miljoen gulden, plaats 42. Kennelijk durfde Quote in eerdere edities van de lijst haar vermogen niet te taxeren.

Andere namen ontbreken. Op een lijst die wemelt van families en erven staan de erven Bruinsma, de liquideerde crimineel, er niet op. Ook Johan V., bijgenaamd de Hakkelaar, ontbreekt. Quote sluit veroordeelde criminelen uit van mededinging, of vertrouwt de becijfering van de belastingschuld van V. door de Belastingdienst van bijna 300 miljoen gulden niet.

Op de lijst van vorig jaar stonden wel Nederlanders in Amerikaanse dienst die rijk zijn geworden door onder meer hun opties, maar geen Nederlanders in Nederlandse dienst met hún opties. Was alle maatschappelijke heisa over de exhibitionistische zelfverrijking met opties dan toch humbug?

Dit jaar staan twee directeuren van Endemol, die na de overname door Telefónica hun opties te gelde konden maken, op de lijst. Topmanagers als C. Boonstra (Philips) en K. Storm (Aegon) hebben niet genoeg, zo heeft Quote zelf becijferd. Maar hoe zit het met bijvoorbeeld financieel directeur J. Hommen van Philips, die met zijn opties wel aan het toelatingscriterium voldoet? Speelt de ijkdatum van de aandelenkoersen hier wellicht een rol? Quote heeft de slotkoersen van 20 augustus gebruikt. Dat was een zondag.