Heere's plantsoen

Heere Heeresma (68) is doende zijn literaire loopbaan af te ronden. Drie jaar geleden verschenen zijn verzamelde romans in Helemaal Heeresma. Zijn belangrijkste verhalen waren reeds gebundeld in Heeresma Helemaal. Het boek `Vlieg vogel vlieg met me mee tralala' moet het eerste deel worden van de verzamelde correspondentie. Het bevat de brieven die hij aan VPRO-programmamaker Anton de Goede schreef van 1993 tot 1998.

Heeresma lijkt weliswaar al enige jaren met pensioen te zijn, maar een selecte groep radioliefhebbers die naar het VPRO-programma De avonden luistert, weet dat hij is heringetreden als maker van radiopraatjes; `speakerproza' noemt hij het zelf. Sedert het begin van de jaren negentig verzorgt hij op Radio 5 de weeksluiting. Voorts schreef hij voor de VPRO-radio zijn memoires en verschillende columns, deels gebundeld in Zacht gelag.

`Vlieg vogel vlieg met me mee tralala' gaat over deze radiojaren. De eerste reeks brieven handelt voornamelijk over een radio-interview met Heeresma dat De Goede organiseerde. Daarna bespreekt hij met De Goede allerlei programma-ideeën, problemen met de betaling en met collega's. Voor niet-ingewijden is dit werkoverleg oninteressant en deels onbegrijpelijk. Achterin staan wat summiere voetnoten, geschreven door Anton de Goede, die nauwelijks ophelderen wat al die kwestietjes behelzen.

Dat geldt voor de hele bundel: oninteressant en deels onbegrijpelijk, mede door gebrek aan toelichting. Net als de radiocolumns gaan de brieven in `Vlieg vogel...' vooral over de Bijbel, de Nederlandse maatschappij, en de literaire wereld. Omdat de schrijver privé-zaken liever privé houdt, komen we over Heeresma's huiselijke leven bijna niets te weten. Met grote terughoudendheid deelt hij mee dat zijn vrouw ziek is, met minder terughoudendheid vertelt hij wat voor mooie vuurwapens hij in huis heeft: `Nee, ik bezit geen wapenvergunning. En?' Ook over zijn oeuvre wil Heeresma niet veel kwijt, zodat de brieven niets bevatten dat andere schrijversbrieven zo interessant maakt.

Over de Bijbel zegt Heeresma voornamelijk dat bijna alle vertalingen en bijbeluitleggers niet deugen. Wat zijn visie op de Bijbel en op `G^d' is, laat hij in het algemene, omdat toch niemand hem begrijpt. Heeresma visie op de maatschappij is even overzichtelijk: niets deugt. Hij is het prototype van de jaren-zestigrebel die, zonder zijn ideeën noemenswaardig aan te passen, reactionair is geworden. De Franse racistische politicus Le Pen juicht hij toe, omdat die tenminste nog `gaten in het systeem' kan blazen. Nederland is een land van halfzachte kneuzen waar slechts een enkeling, Heeresma zelf, bovenuit stijgt. Hij roept dat hij zich buiten de maatschappij heeft geplaatst, maar hij kan zich over de kleinste zaken druk maken. Zo is het ook met zijn `degout in vakgroep Boek'. Heeresma beweert zich uit `het literaire plantsoen' te hebben teruggetrokken, maar hij vecht de meest kinderachtige literaire vetes uit.

Het boek lijkt niet geredigeerd, zodat we de brieven krijgen zoals ze zijn: vaag, babbelig, en slordig geschreven, met taalfouten en vele herhalingen. Voor een schrijver die in het verleden zulke puntgave verhalen heeft geschreven in zulk verzorgd Nederlands, is dit boek een onwaardig halffabrikaat.

Heere Heeresma: `Vlieg vogel vlieg met me mee tralala'.

De Prom, 158 blz. ƒ29,95

    • Wilfred Takken