Eind nadert voor `schande van Japan'

Bij de Japanse kiezer heeft premier Mori alle gezag verloren. De politicus Koichi Kato heeft hem de oorlog verklaard. De `jonge honden' blaffen, maar durven ze ook te bijten?

Vraag een gemiddelde Japanner naar zijn mening over premier Yoshiro Mori en het antwoord luidt negen van de tien keer: de schande van Japan. Sommigen drukken zich concreter uit: een premier met een hoofd vol zaagsel. Ontevredenheid over de voortblunderende premier is nu tot een explosie gekomen. De grootste rivaal in Mori's eigen partij, Koichi Kato, heeft de premier de oorlog verklaard omdat het land onder zijn handen ,,naar de verdommenis gaat''. Als samenzweerders hokken partijbonzen sindsdien elke avond samen in restaurants rond het parlement voor koortsachtig overleg. De meeste commentatoren gaan er inmiddels vanuit dat Mori binnenkort zijn biezen mag pakken want ontevredenheid is wijd verspreid.

Wat is eigenlijk `het probleem Mori'? In de eerste plaats 's mans intellectuele niveau. Een mooi inzicht geeft een artikel dat de premier onlangs schreef in het maandblad Chuo Koron over zijn belevenissen tijdens de recente Millennium-top van de Verenigde Naties in New York. Chuo Koron is een serieus blad, maar driekwart van de ruimte die Mori aan de Japans-Amerikaanse relatie besteedt, gaat over honkbal. Na het aanhoren van de premier van de Caribische eilandengroep St. Vincent en de Grenadines concludeert Mori: ,,Het gevoel werd versterkt dat de wereld toch wel erg groot is, want alles wat hij vertelde was nieuw voor me.'' Het is niet vreemd dat een man van dit niveau flaters begaat waar heel Japan over valt.

Mori was de tweede man in de partijhiërarchie van de regerende Liberaal Democratische Partij (LDP) toen premier Keizo Obuchi in april door een beroerte werd getroffen en een maand later stierf. Het bewind van Obuchi steunde op drie belangrijke facties binnen de LDP: die van Obuchi zelf, die van Mori en die van de politicus Shizuka Kamei. Deze facties besloten dat de hiërarchie moest worden gerespecteerd en dat Mori moest doorschuiven naar het premierschap. De macht van factieleiders als Mori is niet gebaseerd op politieke visie maar op financiële machinaties en de kunst om achter de schermen invloed uit te oefenen.

Shizuka Kamei is nu de grote steunpilaar van Mori. Kamei is een rauwdouwer binnen de LDP. De voormalig politiefunctionaris wordt achtervolgd door verhalen over zijn banden met de gearresteerde oplichter Ho Yong-chung. Ho is bekend als de `don van de onderwereldeconomie' en staat momenteel terecht voor oplichting van diverse, inmiddels failliete bedrijven voor miljoenen guldens. Een deel van dit geld zou naar Kamei zijn gevloeid. Lange tijd durfden alleen roddelbladen te schrijven over de banden tussen Kamei en Ho. Maar in zijn laatste editie wijdt nu ook het prestigieuze, conservatieve maandblad Bungei Shunju een uitgebreid stuk aan de zaak. Schrijver Akihiko Nakanishi haalt in het stuk onder andere de zaak aan van een hotelmanager die allang door Ho werd belaagd. De man kreeg een telefoontje van Kamei's kantoor dat hij zich bij Ho moest vervoegen. Ho liet de man 24 uur vasthouden en uiteindelijk ondertekende hij een verklaring waardoor 17 miljoen gulden in Ho's handen overging. Nakanishi haalt meer incidenten aan en eindigt zijn stuk met de constatering dat ,,Kamei's kwalificaties als politicus ter discussie staan''.

Het belangrijkste beleid van Mori en Kamei (die als voorzitter van het beleidscomité van de LDP een grote invloed heeft) is veel geld uitgeven om de economie te stimuleren, geld dat veelal bij bevriende bedrijven terechtkomt. Om deze hoge uitgaven te betalen (de publieke schuld komt dit jaar op 130 procent van het nationaal inkomen, een absoluut record onder geïndustrialiseerde landen) kwam Kamei afgelopen week met de hoogst omstreden voorstellen voor uitgifte van obligaties tegen nul procent rente en korting van de ontwikkelingshulp met 30 procent.

Sinds Mori een half jaar geleden zijn kabinet samenstelde, is hij al twee ministers wegens schandalen kwijtgeraakt. De minister verantwoordelijk voor controle van de financiële sector stapte op omdat hij illegale donaties van banken had ontvangen. Twee weken geleden vertrok Mori's rechterhand, kabinetssecretaris Nakagawa, wegens banden met de onderwereld en omdat hij een minnares zou hebben ingelicht over een politie-inval wegens drugs.

De bevolking maakt zich langzamerhand meer zorgen over de toekomst dan Mori en Kamei. Het duidelijkst kwam dit vorige maand tot uiting bij de tussentijdse gouverneursverkiezingen in de conservatieve plattelandsprovincie Nagano. De LDP-kandidaat die de steun had van bedrijfsleven, gezamenlijke burgemeesters, ambtenarij en andere organisaties werd verslagen door een schrijver zonder enige noemenswaardige organisatie achter zich. Een overwinning van een nieuwe, spontane burgerij op het oude, hiërarchische corporatisme, zo luidde de conclusie in commentaren, want decennialang was de LDP-kandidaat zeker geweest van de overwinning.

Jongere parlementariërs binnen de LDP voelen de hete adem van ontevreden kiezers in hun nek en hebben afgelopen zomer een nieuwe groep opgericht die streeft naar verandering. De leiders van deze groep vallen op door hun kennis van beleidszaken. Ze behoren bovendien tot de factie van Koichi Kato, de man die dit weekeinde de onvrede van zijn jonge honden omzette in een oorlogsverklaring aan Mori. De grote vraag die nu iedereen bezighoudt, is of Kato de partij laat splijten zodat een nieuwe wind kan waaien. Een van de jonge honden, Nobuteru Ishihara, zei afgelopen zomer in een gesprek met buitenlandse journalisten dat het huidige partijenstelsel zal veranderen.

Kato en zijn volgelingen zijn het in discussies vaak ronduit eens met de leiders van de oppositionele Democratische Partij (DP). De DP lonkt naar Kato en zou ongekende kansen krijgen bij een splitsing van de LDP. Oppositieleider Naoto Kan zei zondag tijdens een televisiediscussie dat de slechtst denkbare uitkomst van de huidige troebelen zou zijn dat Kato, een voormalig diplomaat, het premierschap van Mori overneemt en in de LDP blijft zitten, want dat zou slechts neerkomen op ,,een nieuwe Mori met alleen iets meer intelligentie''.