Een Kerk van schandalen

Een `Vergrote Synode' is in Cyprus bijeen om onderzoek te doen naar het gedrag van bisschop Athanásios.

In Nicosia is deze week een `Vergrote Synode' van dertien orthodoxe bisschoppen begonnen die niet alleen kan leiden tot een schisma in de Cyprische kerk maar ook bijdraagt tot een verder isolement van de oecumenische patriarch in Istanbul, Bartholoméos. Deze was reeds verwikkeld in een conflict met de patriarch van Moskou over de bezetting van het aartsbisdom Estland.

De Cyprische Kerk staat al enkele jaren in het teken van allerlei schandalen die volgens veel commentatoren haar aanzien tot op een minimum hebben teruggebracht. Middelpunt is momenteel de bisschop van Limasol, Athanásios, die vorig jaar een archimandriet – hoge geestelijke die evenmin mag trouwen – ervan beschuldigde een vriendin er op na te houden en bij haar twee kinderen te hebben verwekt. De archimandriet ging in de tegenaanval en kwam met een getuige, een dameskapper uit Thessaloniki, die op de Heilige Berg Athos op dertienjarige leeftijd door Athanásios, toen monnik aldaar, zou zijn verleid.

Deze beschuldiging werd overgenomen door de bisschop van Paphos die, net als Athanásios, uit is op de opvolging van de 75-jarige en niet al te gezonde aartsbisschop, zijn naamgenoot Chrysóstomos. Op zijn aandringen werd er binnen de achtkoppige Cyprische Synode een commissie van drie gevormd die de beschuldigingen moest onderzoeken. Athanásios, die voor de media heftig ontkende, weigerde voor deze commissie te verschijnen.

De aartsbisschop zelf riep vervolgens tot ieders verbazing een `Vergrote Synode' bijeen, waarvan de dertien zetels gedeeltelijk worden bezet door bisschoppen van andere orthodoxe kerken. Deze moet op haar beurt de beschuldigingen onderzoeken, maar ook Athanásios' klacht dat er een `samenspanning' tegen hem bestaat. Het was een publiek geheim dat Chrysóstomos Athanásios steunt en in hem zijn opvolger ziet. Van de rest van de Cyprische Synode is echter slechts één van de zes Athanásios toegedaan. Deze synode, die het rapport van háár commissie nog niet had ontvangen, wordt dus duidelijk gepasseerd.

Dit was ook het motief van de oecumenische patriarch om uit Istanbul geen vertegenwoordigers naar de Vergrote Synode te sturen. Alle andere kerkvorsten uit de regio deden dat wel, inclusief de Griekse aartsbisschop Christódoulos die in het geheel geen vriend van Bartholoméos is.

De Vergrote Synode werd geopend door de patriarch van Alexandrië, Petros, die zelf een Cyprioot is.

De toestand wordt plaatselijk gecompenseerd doordat Athanásios afkomstig is van het klooster Vatopédi op Athos. Dit grote klooster is de laatste tientallen jaren voor een aanzienlijk deel bemand door Cyprioten en op het eiland wordt gevreesd dat de Cyprische kerk op den duur geheel door `kloosterlingen' wordt overgenomen. Dieper is echter de wrevel dat de kerk op het eiland voornamelijk nog wordt geassocieerd met schandalen. Drie jaar geleden heeft de aartsbisschop op zijn beurt een campagne geleid tegen een archimandriet, Pankrátios, die eveneens homoseksueel zou zijn.

Athanásios' voorganger in Limasol, Chrysanthos, moest twee jaar geleden aftreden op beschuldiging van verduistering van vier miljoen dollar. Zijn rechtszaak zou toevallig juist deze week beginnen maar hij kwam niet opdagen, waarop het hof beval hem gevankelijk voor te geleiden. De ex-kerkvorst ontsnapte hieraan door te betuigen dat hij niet gemist kon worden in de entourage van de Vergrote Synode.