Duitsland

De jonge Dix

Hij werd vooral bekend met gruwelscènes uit de loopgraven. Cynische doeken die eruit zien alsof de schilder nooit jong was geweest. Een expositie t/m 28 jan toont werk dat Otto Dix (1891-1969) aan het begin van zijn loopbaan maakte, nog vóór de kunstacademie in Dresden. In vastbesloten streken legde hij wilde taferelen vast: duivelskoppen, dansende heksen en vrouwen met kattenogen. Hij was een versierder - maar als hij niet bij zijn vriendinnen was, werkte hij hard. In het Otto-Dix-Haus, Mohrenplatz 4, 00-493657548 en in Orangerie: Küchengartenallee 4, 00-4936522147.

Wagner-varen

Opera's van Richard Wagner schallen over het dek: tijdens een tweeëneenhalf uur durende boottocht door Berlijn vertelt Fremdenführerin Susanne Oschmann anekdotes uit het leven van de componist, terwijl het schip bij theaters en huizen aanmeert die Wagner ooit met een bezoek vereerde. De eerstvolgende rondvaart start op 19 nov om 11 uur en kost 35 mark. Trefpunt is Berlijn-Mitte aan de achterkant van de Staatsoper. Bellen naar Susanne kan ook: 00-49307821202.

Richard Oelze

De dreiging is merk- maar. Een stel heren op een heuvel kijkt naar een nachtelijk landschap. Alles is donker - alleen valt er op de ruggen van de mannen een lichtplek die zich uitbreidt naar een bosje, verderop, in de vlakte. Erwartung, zo noemde Richard Oelze dit spookachtige tafereel. Hij schilderde het in 1935 in Parijs en sommigen interpreteren het, achteraf, als een voorspelling van de Tweede Wereldoorlog. Dankzij die oorlog en dankzij collectioneur Alfred Barr, die Erwartung in 1940 kocht voor het Museum of Modern Art in New York, kreeg het doek faam. De maker bleef lange tijd onbekend. Vanaf 19 nov wijdt de Kunsthalle in Bremen aan de tijdgenoot van Max Ernst en Dalí een uitgebreid retrospectief. T/m 21 jan; Am Wall 207; di 10-21u, wo-zo 10-17u. Inl 00-49421329080.

En verder

György Ligeti-festival, met oa de Kings' Singers en het Asko Ensemble van 23 t/m 26 nov in Gütersloh 00-495241822748; Leidse fijnschilders t/m 3 dec in de Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden 00-493514914619; Picasso - Die Umarmung t/m 10 dec in de Neue Nationalgalerie, Berlijn 00-49302662662.