Witte illegalen, ze zijn er nog

Een kleine vijfduizend witte illegalen zijn buiten de boot gevallen bij de regeling die een eind moest maken aan het slepende probleem. Morgen buigt de Tweede Kamer er zich opnieuw over.

Het gedoe met de witte illegalen, dat was toch eindelijk opgelost? Nee dus.

Maar er was toch een regeling die een einde moest maken aan de protesten, rechtszaken en schrijnende gevallen, zoals die van de Turkse kleermaker Gümüs? Een regeling die staatssecretaris Cohen een jaar geleden opgelucht presenteerde als fraaie finale van het al jaren slepende probleem?

Inderdaad, die regeling was er. Om een verblijfsvergunning te krijgen hoefden witte illegalen niet langer aan te tonen dat ze zes jaar lang achter elkaar wit hadden gewerkt – tot dat moment het grote struikelblok. Veel meer witte illegalen dan verwacht (7.600) meldden zich voor de nieuwe regeling.

De crux van Cohen's oplossing: Als u, witte illegaal, aan acht voorwaarden voldoet, stuurt de immigratiedienst uw dossier door naar vier burgemeesters die heel coulant zullen zijn. De burgemeesters bleken inderdaad heel coulant: bijna honderd procent van de voorgeschotelde dossiers werden positief beoordeeld, 1.877 witte illegalen kregen een verblijfsvergunning.

Maar zo'n vijfduizend aanvragers kregen in een eerder stadium van de immigratiedienst nul op het rekest. Ze voldeden niet aan een (of meer) van de acht voorwaarden (bijvoorbeeld een sofi-nummer sinds 1992) en de burgemeesters kregen de dossiers niet te zien. Daar schuilt een probleem. Want van deze vijfduizend afgewezen witte illegalen tekent nu zeventig procent bezwaar aan bij de immigratiedienst. En als dat bezwaar wordt afgewezen, stappen ze naar de rechter.

,,We blijven dus met het probleem zitten, het blijft doormodderen'', zegt advocaat Hans Jager. Hij vertegenwoordigt zestig witte illegalen, zijn kantoor Everaert in Amsterdam heeft in totaal zo'n tweehonderd witte illegalen als cliënt. ,,Iedereen gaat weer procederen. Een deel wordt toegekend, een deel wordt afgewezen. Het is wat er al jaren gebeurt met deze groep mensen. Buitengewoon onhandig.''

Morgen evalueert de Tweede Kamer de `tijdelijke regeling voor witte illegalen' van staatssecretaris Cohen. Ter voorbereiding op het debat kregen de Kamerleden van enkele advocaten een uitgebreide brief. De eerste zin: ,,U denkt misschien: daar zijn de witte illegalen en hun belangenbehartigers weer met het zoveelste zeurverhaal.''

Het belangrijkste bezwaar van de advocaten is dat Cohen vorig jaar aan de Tweede Kamer beloofde dat bij het beoordelen van de dossiers ,,de inburgering en de gezinsomstandigheden'' zouden meespelen. Ofwel, spreekt iemand goed Nederlands, zijn er schoolgaande kinderen.

In de praktijk is dat niet gebeurd. ,,In plaats van het geheel van factoren te bekijken heeft de immigratiedienst eerst een muur opgeworpen van acht formele eisen'', zegt advocaat André Vermeij, een van de opstellers van de brief. ,,Maar wat zegt een sofi-nummer nou over inburgering. Helemaal niks.'' Het Comité Geen Mens is Illegaal schrijft: ,,Dossiers zijn niet, zoals beloofd, in zijn geheel beoordeeld.''

Niet alleen advocaten en geëngageerde comités vallen hierover. Gisteren kregen de Kamerleden ook een petitie aangeboden. Organisaties als de Raad van Kerken, vakcentrales FNV en CNV, multicultureel instituut Forum, het Landelijk Bureau Racismebestrijding en tientallen andere instituten en individuen schrijven dat zij het ,,betreuren'' dat zoveel dossiers niet zijn voorgelegd aan de burgemeesters. Hierdoor zijn ingeburgerde mensen met een arbeidsverleden opnieuw afgewezen, en dat was toch niet de bedoeling. De organisaties roepen om ruimte, nadere weging en een niet al te formele opstelling.

Maar de immigratiedienst stelt zich wel formeel op. ,,Geen precendenten scheppen, dat is heilig'', zegt advocaat Jager. De immigratiedienst weet dat als een witte illegaal die eerder is uitgezet tóch een verblijfsvergunning krijgt, anderen een beroep zullen doen op het gelijkheidsbeginsel. Vandaar dat streng aan de acht voorwaarden is vastgehouden

Maar juist die criteria worden aangevochten door de advocaten van de afgewezen witte illegalen. Onafgebroken verblijf sinds 1992 moet worden aangetoond, maar de immigratiedienst is volgens de advocaten inconsequent bij de beoordeling en stelt ,,draconische'' eisen aan het bewijs. Beroepszaken lopen al. Een sofi-nummer vanaf 1992, ook een eis. Heeft het ministerie van Financiën niet gezegd dat een sofi-nummer helemaal geen juridische betekenis heeft? De rechter gaat zich erover buigen. Witte illegalen mogen geen valse papieren hebben gebruikt, nooit eerder zijn uitgezet en geen crimineel verleden hebben. Maar ook op deze eisen hebben advocaten van alles af te dingen. In sommige gevallen zijn er indicaties dat de rechters hen steunen.

Een kleine vierduizend witte illegalen hebben bezwaar aangetekend. Biedt de evaluatie in de Tweede Kamer nog perspectief? Onwaarschijnlijk. De VVD en het CDA waren al tegen de huidige regeling, laat staan dat ze de regels nog verder willen oprekken. Ook de PvdA ziet daar niks in, zegt woordvoerder N. Albayrak. ,,Wij zijn akkoord gegaan met de formele toetsing door de immigratiedienst. De rechter moet zich nu maar over de grensgevallen uitspreken en beoordelen of er sprake is van inconsequentie en willekeur.'' Volgens Albayrak is ,,de wil om nog meer te doen voor de witte illegalen klein in Den Haag''. Het pleidooi van GroenLinks voor een generaal pardon heeft dan ook geen kans.

Volgens staatssecretaris Cohen zou de `tijdelijke regeling' een einde maken aan het witte illegalen-probleem. Hij heeft dan ook herhaaldelijk gezegd dat degenen die nu geen vergunning hebben gekregen, Nederland moeten verlaten. Maar dat doen ze niet, zeker niet zolang gerechtelijke procedures een strohalm zijn en de politie hen met rust laat.