`Ontslagsysteem niet houdbaar'

Het ontslagrecht moet eenvoudiger, vindt de commissie-Rood. ,,Nederland loopt ver achter in Europa.''

Als twee partijen die een contract met elkaar hebben gesloten daarvan afwillen, moet de overheid zich daar niet mee bemoeien. Als de partijen er niet uitkomen, dan gaat de rechter daarover. Zo simpel zou het ontslagrecht moeten zijn, vindt een commissie onder leiding van emeritus hoogleraar sociaal recht en oud-D66-minister Max Rood.

,,Nederland loopt ver achter in Europa'', zegt Rood. ,,Italië, Frankrijk en Duitsland hebben vergelijkbare systemen als het onze gehad, maar ze hebben dit allemaal ruim dertig jaar geleden afgeschaft. Nederland pleit in Europa voor een meer gezamenlijk arbeidsmarktbeleid, maar wijkt enorm af met het ontslagsysteem. Dat is niet meer houdbaar.''

Nederland kent een duaal ontslagstelsel, dat al tientallen jaren ter discussie staat. Als werkgevers van een werknemer afwillen, kunnen ze het arbeidscontract opzeggen. Het arbeidsbureau, als vertegenwoordiger van de overheid, toetst dan of het ontslag mag doorgaan. Werkgever en werknemer kunnen daarna naar de rechter stappen. De werkgever kan ook een tweede weg bewandelen: hij kan direct aan de kantonrechter vragen of die het arbeidscontract wil ontbinden.

De in 1999 ingestelde commissie Duaal Ontslagstelsel schrijft in het rapport Afscheid van het Duale Ontslagrecht dat aan deze situatie een einde moet komen, want het ontslagrecht moet eenvoudiger worden. Voor het arbeidsbureau is geen rol meer weggelegd. De kantonrechter, aldus het voorstel, dient te bepalen of een werknemer terecht is ontslagen.

Rood: ,,De verschillende wegen die werknemer en werkgever nu kunnen bewandelen leiden tot eindeloze en ingewikkelde juridische procedures, omdat er meer mogelijkheden tegelijk zijn. Bij een ontslagprocedure is sprake van een civiel geschil. Dat de overheid zo'n geschil beslist is in strijd met de grondwet en internationale verdragen.''

Betekent een eenvoudiger ontslagrecht ook dat werknemers gemakkelijker kunnen worden ontslagen?

,,Die vraag gaat ervanuit dat ontslaan reuze moeilijk is. Dat is niet zo. Meer dan 95 procent van de aanvragen van werkgevers wordt gehonoreerd. In ons voorstel worden juist extra wettelijke drempels ingebouwd. Zo kan slechts sprake zijn van ontslag als er geen andere passende functie is. Dat geldt nu niet. Als iemand aantoonbaar niet goed met zijn directe collega's overweg kan, kan hij nu worden ontslagen.''

Maar als aan de voorwaarden voldaan wordt, kan een werkgever dus eenzijdig het arbeidscontract opzeggen zonder dat daar een derde instantie naar kijkt?

,,Een werknemer kan, zodra de werkgever zegt hem te willen ontslaan, naar de rechter stappen om een opzegverbod te vragen. Dan is dus nog steeds sprake van toetsing vooraf. Bovendien moet een werkgever in een hoorzitting de werknemer de kans geven zijn verhaal te doen. De werknemer mag zich door iedereen laten bijstaan. Van die hoorzitting moet een verslag worden gemaakt, waarin de versies van beide partijen goed zijn verwoord. Vervolgens kan de kantonrechter achteraf, als het ontslag niet terecht was, het ontslag nietig verklaren of een vergoeding toekennen, bijvoorbeeld drie keer het jaarsalaris. Werkgevers zullen dus wel oppassen voordat ze iemand zomaar ontslaan. Verder vinden wij dat bij de rechter altijd de bewijslast bij de werkgever moet liggen. Dat is nu vaak niet zo.''

Volgens CAO's moeten werkgevers slecht functionerende mensen meermalen waarschuwen en moeten ze een dossiers opbouwen. Moet dat verdwijnen?

,,Dat blijft allemaal intact. Daar moet de werkgever zich aan houden. CAO's zijn afspraken tussen sociale partners. Die zijn prima.''

De vakbeweging vindt dat u te weinig oog heeft voor de werknemer. Die moet meer worden beschermd.

,,Het verrassende is dat de laatste jaren onderzoeken hebben aangetoond dat het Nederlandse systeem helemaal niet de zwakkeren beschermt. Gehandicapten, vrouwen, ouderen – allemaal worden ze relatief vaker ontslagen dan anderen. Dus dat argument gaat niet op.''

De economie bloeit, de werkloosheid is laag. Is er wel sprake van een probleem?

,,Het lijkt nu misschien niet zo dringend. Maar er gaan altijd nog circa 80.000 keer per jaar werknemers en werkgevers onvrijwillig uit elkaar. Deze tijd is juist geschikt het ontslagrecht te vereenvoudigen. Ik hoop dat dat nu eens zonder een eindeloze loopgravenoorlog lukt.''