`Een strijkkwartet met ballen'

Componist Tjerk van der Ham wil de traditionele grenzen slechten tussen het klassieke strijkkwartet en de rap en groove. ,,In de nuances van laag en cool geluid ligt misschien nog meer energie dan in het ronduit knallen.''

,,Er valt nog heel wat te winnen op het gebied van het strijkkwartet. Vooral pop en improvisatie zijn onontgonnen terreinen. Nigel Kennedy met een distortion-pedaal op zijn viool is eigenlijk maar slappe hap. Wat hij doet is niet ruig genoeg.''

Tjerk van der Ham (1970, Bergen op Zoom) houdt niet van ,,slap mietjesgedoe''. Het `Strong Quartext voor strijkkwartet en rapper' dat hij in opdracht van het Bossche November Music Festival componeerde, noemt hij dan ook `een kwartet met ballen'.

Voor Van der Ham is het overbruggen van de afstand tussen het klassieke, Europese strijkkwartet en de urbane, Amerikaanse rap niet meer dan een logische stap. ,,Eigenlijk was het strijktrio dat ik in 1995 schreef een voorschot op dit werk. Dat was al lekker stevig en rauw. En het tekstelement is iets dat heel natuurlijk komt bij mij, ik ben tenslotte ooit begonnen als singer-songwriter. In eerste instantie had ik voor de rap iets agressievers in gedachte, maar naarmate het vorderde, merkte ik dat in de nuances van laag en cool geluid misschien nog meer energie ligt dan in het ronduit knallen.''

Van der Ham had al eerder samen gewerkt met het Mondriaan Kwartet, maar het ZAPP! Strijkkwartet leek hem beter toegerust om het duel met een rapper aan te gaan. ,,Het Mondriaan Kwartet is misschien wel het beste kwartet van Nederland, maar ZAPP! is het best groovende kwartet van het land.'' En de groove is essentieel voor Van der Ham. ,,Iedereen, hoe onmuzikaal ook, kan relateren aan de groove. Het begint al voor de geboorte, negen maanden lang hoor je ritmes in de baarmoeder. Ritme is iets dat natuurlijk komt, een kind hoef je niet te vragen te bewegen op muziek, dat gaat vanzelf. De groove is ook de brug tussen de moderne gecomponeerde muziek en een nieuw, jong publiek. Als staatssecretaris Van der Ploeg zegt dat klassieke muziek toegankelijker moet worden, dan zeg ik `dat is niet zo moeilijk, ik doe het al jaren'.''

Ondanks de onbetwistbare `hipheid' van zijn project, kreeg Van der Ham bij subsidiefondsen nul op het rekest. Bij de klassieke loketten werd zijn werk vanwege het woord `rapper' in de titel bestempeld als lichte muziek, de improvisatiepotjes wezen hem af omdat het een volledig doorgecomponeerd stuk betreft. De dogmatische, starre reactie uit de klassieke hoek verbaasde de jonge componist minder dan die uit de rapwereld. Van der Ham versleet maar liefst drie rappers voordat hij uitkwam bij vocalist Tonnie Ector, ex-bassist van jump `n' jive band The Handsome Harry Company.

,,Allereerst sprak ik met Rudeboy van de Urban Dance Squad maar die vond het project niet passen in zijn ambities en planning. Toen dacht ik nog even aan een rapper uit Gent en uiteindelijk kwam ik uit bij Cilvaringz van de Wu Tang Clan. Maar die zei af omdat de stap toch te groot was. De rapwereld is erg gesloten en het is blijkbaar toch moeilijker dan het lijkt om de gaten tussen de verschillende subculturen te overbruggen. Er is een `leap of faith' voor nodig om je over te leveren aan een project als dit. Je moet partners vinden die bereid zijn voorbij de grenzen van hun eigen gebied te kijken en die zijn er nu eenmaal niet veel.''

Ondanks een licht gedeukt geloof in de overbrugbaarheid van genre- en cultuurgrenzen, blijft Van der Ham geloven in zijn `Strong quartext'. ,,Ik ga het opsturen naar Nigel Kennedy met een briefje erbij waarop staat: `Als je nou echt nog iets met pop wil doen, moet je dit eens proberen. Dit is veel leuker'.''

Tjerk van der Ham: 17/11 20.30 uur, W2 Concertzaal, Boschdijkstraat 100, Den Bosch. Festival November Music: 16-19/11. Inl. (073) 6122000 of www.novembermusic.net.