Kat- en muisspel met truckers

Criminele organisaties gebruiken vooral kleine vervoerbedrijven voor hun smokkelpraktijken, blijkt uit onderzoek van KPMG. Het advies aan Justitie: méér mobiele douanecontroles.

Vanaf een parkeerhaven aan de Belgische kant van de grensovergang Hazeldonk schiet de douaneauto de snelweg op. Zodra de rode vrachtwagencombinatie Nederland binnenrijdt, wil douanier Reinier Abshoven passeren. Dan begint de combinatie onverwacht zelf een inhaalmanoeuvre. Gemopper. Dan rechts erom heen, vol gas. Abshoven sommeert de chauffeur te volgen naar een parkeerterrein.

Enigszins beduusd stapt de chauffeur van de rode combinatie daar uit. Abshoven en zijn collega Frank van Bokhoven, beiden lid van het team Mobiel Toezicht Goederenverkeer (MTG) van de douane, hebben hem bewust geselecteerd. Hij rijdt voor een klein bedrijf uit Groningen en is vanuit Frankrijk op weg naar Zweden. De douane haalde onlangs een wagen van hetzelfde bedrijf van de weg, waarna bleek dat deze verboden stoffen vervoerde.

Ditmaal vangen de douaniers bot. De lading is in orde: luiers. Slechts het eurovignet (een bewijs dat wegenbelasting is betaald) blijkt niet in orde. Daarvoor wordt de chauffeur geverbaliseerd. Opgelucht vervolgt hij zijn weg. ,,Ach, die controles horen erbij. Het kost me wel tijd. Dat wel'', bromt hij.

Adviesbureau KPMG adviseerde Justitie onlangs, na onderzoek voor dit ministerie, veel meer van dit soort mobiele controles binnen de Europese Unie te houden. De transportsector is namelijk gevoelig voor criminaliteit, bleek uit dat onderzoek. De combinatie van verdwenen binnengrenzen – en daarmee minder controles – en de moordende concurrentie zouden vooral kleine transportbedrijven makkelijk doen zwichten voor lucratieve voorstellen van goederen- en mensensmokkelaars. Juist de kleine transportbedrijven hebben immers de grootste moeite het hoofd boven water te houden.

De praktijk wijst uit dat controleurs vooral `goed scoren' op transporten uit Zuid- en Oost-Europa, en inderdaad bij kleine transportbedrijven. Dat zegt René Mouthaan, leider van het MTG-team bij Hazeldonk, langs de A16 tussen Antwerpen en Breda. Achttien douaniers van het mobiele controleteam zien daar dagelijks 16.000 vrachtwagens aan zich voorbijtrekken. Daarvan dirigeren zij er jaarlijks zo'n 10.000 naar een nabij gelegen parkeerterrein voor nadere inspectie.

Volgens Mouthaan wordt tijdens de controles bij 12 procent van de vrachtwagens een onregelmatigheid geconstateerd. Meestal gaat het om verkeerde papieren of andere eenvoudige vergrijpen, zoals het ontbreken van een eurovignet. Smokkel komt slechts incidenteel voor. Cijfers heeft hij niet.

Toen in 1992 de administratieve grenzen tussen EU-lidstaten wegvielen, slonken de werkzaamheden van de douane aanzienlijk. Uit de Fraudenota 1996-2000 van het ministerie van Financiën bleek daarna echter dat smokkel tussen EU-lidstaten van vooral accijnsgoederen, zoals drank en sigaretten, de kop opstak. Ook daarvoor was er smokkel, maar deze werd niet gemeten. Daarop besloot Nederland tot herstel van de douanecontroles bij de grenzen met België en Duitsland. In 1998 waren zo'n tien MTG's met 200 man personeel actief, met daarbij nog eens evenzoveel werknemers van de Koninklijke Marechaussee die letten op het personenverkeer. Dit aantal is gelijk gebleven.

De resultaten zijn positief, maar volgens een woordvoerster van de douane nog te jong om te constateren dat de controles werkelijk effectief zijn. Goed voorbeeld is sigarettensmokkel. In 1997 onderschepte de douane nog 13 miljoen sigaretten, twee jaar later waren dat er 251 miljoen.

Vorige maand nog waarschuwde het ministerie van Justitie dat Nederland als distributieland uiterst gevoelig blijkt voor smokkel. Het ministerie deed dit op basis van bevindingen van de Kamercommissie-Kalsbeek, die de opsporingsmethoden van justitie onderzocht. Of het ministerie het advies van KPMG overneemt is nog onduidelijk.

Collega's erbij of niet, teamleider Mouthaan wil altijd meer. Nu al zijn er voortdurend controles op de A16 tussen België en Nederland en wordt het verkeer ,,voor bijna 100 procent'' in de gaten gehouden. Bokhoven en Abshoven gaan door met hun eeuwig durende `kat- en muisspelletje' met de smokkelaars. Racend, wachtend en speurend. ,,Misschien lijkt Nederland wel zo lek als een mandje, maar de douane kent geen gedoogbeleid.''