Aannemers screenen

Het was tijdens het slotdiner van een vierdaagse studiereis van gemeenteraad en politie aan Napels. VVD-raadslid Reina Spier-van der Woude hield een toespraak over hoe zo'n reis een schat aan inzichten kan opleveren. Drie jaar geleden waren raadsleden naar New York geweest en daar hadden ze gezien hoe de overheid aannemers van openbare werken laat screenen op hun criminele inslag. En nu had ook Amsterdam – voortvarend als het gemeentebestuur is – als enige stad in Nederland een Bureau Screening en Bewaking. Aan tafel bemoedigende knikjes van de top van de Napolitaanse prefectuur (overigens allen vrouw).

Op dit moment verslikten plaatsvervangend korpschef Van Riessen en hoofd recherche Jan Pronker zich bijna in hun wijn. Van Riessen dacht aan een gesprek uit 1992 met toenmalig burgemeester Van Thijn, zei hij. Van Riessen wilde de burgemeester overtuigen van de noodzaak van screening. Het was vier jaar voordat de commissie Van Traa zou concluderen dat criminele organisaties op de Wallen de macht van het stadsbestuur hadden overgenomen. Van Thijn reageerde geschokt op het betoog van Van Riessen: ,,Joop, vertrouw je ons soms niet?'' In de jaren die volgden zou de politie steeds meer afkeer van politieke processen en ambtelijke molens krijgen.

In 1996 was burgemeester Patijn om. Het gemeentebestuur besloot om - bij wijze van experiment - potentiële aannemers van de Noord-Zuidlijn te onderzoeken op crimineel gedrag. Maar de gemeenteraad bleef beren op de weg zien. Leidde screening niet tot oneerlijke concurrentie? Het is immers veel moeilijker om de gangen van een buitenlands bedrijf na te trekken. En hoe groot was het risico op torenhoge schadeclaims? Ook de projectleiding van de Noord-Zuidlijn sputterde: men kon niet meer automatisch in zee met de laagste inschrijver en het hele proces zou nodeloos worden vertraagd.

In New York slaagde de politie er voor het eerst in de gemeenteraadsleden een beetje warm te maken, maar het bleef volgens Pronker ,,moeilijk, moeilijk, moeilijk''. Het was de politie die de bouwwereld moest masseren en die screening verkocht als een mogelijkheid voor een kwaliteitskeurmerk. Vorig jaar oktober werd dan het Bureau Screening en Bewaking opgericht, bestaande uit één manager: Leo van der Wielen probeert nu criminele organisaties uit het aanbod te filteren door hun financiële solvabiliteit na te trekken.

Terug in het vliegtuig naar Amsterdam was Van der Wielen veruit de meest tevreden man aan boord. In Napels hadden raadsleden gezien hoe de overheid daar ook op grond van vermoedens bedrijven weigert en hoe de belastingdienst daar wel spontaan samenwerkt met de recherche.

Volgende week brengt hij verslag uit aan het college, maar het VVD-raadslid Spier-van der Woude had hem in haar toespraak alvast ,,tien man extra'' toegewenst. En in Pompeii had burgemeester Patijn gezegd: ,,We zijn op de goede weg, nu nog een schepje er boven op''.