Wereld mag rouw zien

In de opzienbarende begrafenis van een hooligan zit een soort klassenstrijd, zegt cultuursocioloog Cas Wouters. ,,Wat is een crimineel nou nog, tegenwoordig.''

Na de geliquideerde topcrimineel Sam Klepper is nu ook een Feyenoord-supporter, veroordeeld na voetbalrellen in Beverwijk, met medewerking van de politie begraven. De eervolle begrafenis van Klepper vorige maand was minister Korthals (Justitie) ,,een doorn in het oog''. Ook Kamerleden uitten hun afschuw. Kamerlid Kalsbeek (PvdA) meende een toenemende romantisering van criminaliteit te zien, die autoriteiten resoluut zouden moeten afwijzen. Dat lijkt in het geval van Tomson niet gelukt.

Maar neigt de medemens-met-strafblad door opzienbarende begrafenissen te organiseren inderdaad naar romantiek? Of naar grootheidswaan? Zowel na de dood van Klepper als van Tomson volgde een indrukwekkende reeks rouwadvertenties. Iets wat in de regel is voorbehouden aan overledenen die tal van gerespecteerde publieke functies uitoefenden. Wat betekent dit alles? Een intense en collectief beleefde, diepe rouw? Of gewoon een lange neus naar de macht?

,,Er zit een soort klassenstrijd in'', zegt Cas Wouters, cultuursocioloog aan de universiteit van Utrecht. ,,Onze hele moderne cultuur barst van de relativering. Wat is een crimineel nou nog, tegenwoordig? En de andere kant van die medaille heet zelfverheffing en arrogantie.'' Die neiging tot relativering en zelfvergroting tegelijk bestaat alom, zegt Wouters. Hij ziet het terug in het succes van luidruchtige `populisten' als de politieke partij Leefbaar Utrecht. En in het hooliganisme: ,,Wie zijn jullie wel dat je ons dit soort sensatie wilt afnemen?''

Hoe verklaart Wouters de plotselinge massale behoefte aan rouwadvertenties? ,,Die zijn bedoeld voor elkaar'', zegt Wouters. ,,Via de krant wil je intimi bereiken en de schil erom heen. Het feit dat we hooligans of zware criminelen zijn is minder belangrijk dan het feit dat we een gemeenschappelijke band hebben.''

Want overal signaleer je een behoefte aan nieuwe riten, zegt Wouters. Waarom zou dat voor de mensen met een strafblad niet gelden? ,,Naarmate de gemeenschap van gelovigen op de achtergrond raakt, voorziet dat gezamenlijk inhaken bij rouw in een nieuw ritueel.''

Wouters heeft zich over de begrafenis van de geliquideerde Amsterdamse topcrimineel Sam Klepper niet zo opgewonden als veel burgers-zonder-strafblad. In zijn ogen stonden politie en justitie ook niet voor schut toen de begrafenisstoet van Klepper onder een politie-escorte dat haast koninklijk aandeed, door Amsterdam werd geloodst. ,,Tijdens de IRT-affaire, tóen stonden ze voor schut. Toen liepen pogingen die boeven te vángen op niets uit.''

Tussen dood en de begrafenis in de spotlights werd het ANP door vrienden van Tomson bedreigd omdat het persbureau over Tomson en zijn antecedenten had bericht. TV Rijnmond ontving ook dreigementen. Het ANP heeft de Rotterdamse vestiging voorlopig gesloten. ,,Tot na de begrafenis'', zegt adjunct-hoofdredacteur William ten Brink, ,,daarna zijn de gemoederen hopelijk weer bedaard.'' De auteur van het gewraakte bericht is met de dood bedreigd, zegt hij. ,,De anonieme bellers dreigden dat we de berichtgeving moesten terugtrekken, omdat Danny Tomson `door het slijk' zou zijn gehaald.'' Ook familieleden van Tomson stuurden daarom een fax. Dreigen deden zij niet.

Cas Wouters noemt de bedreigingen ,,interessant''. ,,Omdat ze zo tegenstrijdig zijn met het naar buiten treden bij voetbalrellen. Dat is toch ook een vorm van aandacht trekken. Nu willen ze opeens geen hooligan heten. Dan blijkt dat ze zich de dood van die jongen wel heel erg aantrekken. De buitenwereld mag dat zien, het wordt met de begrafenis getoond. Maar de buitenwereld moet er ook buiten blijven. Dat geeft ook wel weer aan dat dit een nogal sektarisch gezelschap is.''