Strijd der culturen in dansepos

`Where your mind was all night?'/ `Africa.'/ `Oh? You walk?' Aan deze regels uit Derek Walcotts majestueuze boek Omeros ontleent de Amerikaanse choreograaf Bill T. Jones de titel You Walk? voor zijn avondvullende dansproductie. Deze heeft met de Caribische Homerus gemeen dat het gaat over een ontmoeting van culturen, over een zoektocht naar de eigen etnische oorsprong.

Het is niet voor het eerst dat de Afro-Amerikaan Bill T. Jones een geëngageerd thema oppakt. Dat deed hij al in Still/Here, gemaakt naar aanleiding van zijn aan aids gestorven collega Arnie Zane.

You Walk? handelt over de kolonisatie van Zuid-Amerika door Spanje en Portugal, over de strijd tussen culturen en over de uiteindelijke versmelting ervan. Letterlijk zien doen we dat proces van acculturatie niet. Wel kun je een bewegingsspel – waarbij negen dansers onophoudelijk een danser onder hun benen door trekken – opvatten als metafoor voor het zwoegen van de slaven op de plantages, van de indianen in de zilvermijnen.

Jones werkt zoals altijd abstract. Komt hij dan niet in de problemen bij zo'n dramatisch gegeven? Ja en nee. Nee, omdat hij muziek als leidraad koos, en dat werkt. Afrikaanse zang omlijst het rituele begin waarbij de dansers als in gebed bijeen staan op een Afrikaanse savanne. Middeleeuwse liederen begeleiden daarna een statige hofdans, en geestelijke zang uit een Jezuïeten opera klinkt bij een vitale groepsdans. Daar tussen door rent soms een danser, een wapperende rode banier in de hand, ten teken van de slagen die geleverd werden bij de verovering van nieuw land, als symbool van bloed dat vloeide.

Net als Walcott vertelt Jones zijn dansepos in hoofdstukjes, in het decor aangegeven door een versregel die de teneur van de scène benoemt. Sommigen horen bij elkaar zoals `a demon of war' waarbij twee dansers met duistere beulskappen op dansen en daarna `a demon of pleasure' dat galantere dans oplevert. Dramatisch hoogtepunt is een vrouwelijke soliste die tegen het decor van een flakkerende vlam stilstaat, als gekruisigde. `O death how I long for you' heet dit deel, waarmee Jones het lijden van volkeren koppelt aan dat van het individu. Later bezweert hij de pijn met een eclatante groepsdans tegen een decor van verzengend vuur.

In het deel na de pauze raakt Jones evenwel het spoor bijster. We zijn dan beland in de wereld van fado en zwoele tangodans. Daarbij past een lollige improvisatiescène niet. Pijnlijk voelbaar wordt dan het ontbreken van een stevige dramaturgie, en ook dat Jones' danstaal met die spitse, vlugge en heldere bewegingen geen ruimte laat voor expressie van emoties. Toch geeft dat koele van die – subliem uitgevoerde – dans aan dit epos ook een zekere lichtheid, die aantrekkelijk is, zeker in combinatie met de abstracte vormgeving, een decor van licht gebogen transparante coulissen, abstracte videobeelden en een uiterst geraffineerde belichting. You walk? mag inhoudelijk onevenwichtig zijn, dat gebrek wordt ruimschoots gecompenseerd door de subtiele schoonheid van het geheel.

You walk? Door Bill T. Jones/Arnie Zane Dance Company. Choreografie: Bill T. Jones. Gezien: 9/11 in het Muziektheater Amsterdam. Aldaar: 11/11 en 12/11 (matinee). Inl.: (020) 6255455, www.gastprogrammering.nl

    • Isabella Lanz