Schröder moet zich bewijzen

Schröders plannen voor de hervorming van de pensioenen dreigen te verzanden. De reputatie van de Duitse bondskanselier staat daarmee op het spel.

Als grote hervormer wil de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder (SPD) de geschiedenis ingaan. Met de benoeming van partijgenoot Hans Eichel als minister van Financiën was het startschot voor modernisering gegeven. De ingezette sanering van de overheidsfinanciën en de belastingverlaging worden zelfs door het IMF geprezen. Maar begint de hervormingsmotor nu al te stotteren?

Herstructurering van het kostbare pensioenstelsel zou het volgende meesterstuk worden. In juni lanceerde de bondskanselier een ambitieuze hervorming van het pensioenstelsel. Daarin breekt hij met de sociaal-romantische mythe van de sociaal-democraten over de zorgzame staat. Schröder en zijn minister van Sociale Zaken, Walter Riester, willen geleidelijk een kapitaaldekkingssysteem introduceren, zoals Nederland dat kent. Het pensioen via de staat zal successievelijk dalen van 70 procent van het netto-inkomen naar 54 procent in 2050. Tegelijkertijd worden de Duitsers met fiscale stimulansen aangespoord zich particulier bij te verzekeren.

De plannen waren nog niet gepresenteerd of de vakbeweging en de oppositionele CDU/CSU protesteerden hevig vanwege de extra lasten voor de lage inkomens. Sinds de zomer is Schröder bezig zijn eigen vakbondsachterban te appaiseren in de hoop dat het parlement nog dit jaar instemt met zijn plannen.

Een belangrijk deel van de SPD-fractie bestaat uit vakbondsleden, die geen hervormingen goedkeuren tegen de wil van van hun traditionele achterban.

Vooral van de IG Metall, met 2,7 miljoen leden de sterkste vakbond, ondervindt Schröder forse tegenwind. IG Metall-chef Klaus Zwickel is druk doende de critici in de SPD-fractie tegen de pensioenhervorming te mobiliseren.

In een brief aan de parlementariërs schrijft hij, dat als er niets wordt aangepast de pensioenhervorming ,,een zwerende wond bij vele vakbonden en ook bij vele leden van de SPD zal blijven''. Zwickel waarschuwt ervoor dat de ontevredenheid van de bonden bij de deelstaatverkiezingen komend jaar in Rijnland-Palts en Baden-Württemberg en bij de Bondsdagverkiezingen in 2002 lelijke gevolgen voor het kabinet kan hebben.

Moe van het maandenlange gesteggel dreigt de SPD in het kabinet zoveel water in de wijn te doen, dat Schröders reputatie als hervormingskanselier op het spel komt te staan. Nog vorige week had de kanselier met zijn vuist op tafel geslagen. ,,Het is nodig, we zullen het doen. Basta'', zei Schröder bars toen hij op het congres van de ambtenarenbond ÖTV (1,5 miljoen leden) vanwege de pensioenkwestie werd uitgefloten.

Groot was de verbazing toen deze week bekend werd dat minister Riester, oud vakbondsman bij IG Metall, het met Eichel op een akkoordje had gegooid om het hart van de pensioenhervorming het opbouwen van een kapitaaldekking uit te stellen. De voorgenomen daling van het pensioenniveau zou tot 2003 worden uitgesteld.

Riester hoopt daarmee de toorn van de vakbonden te temperen. Ook Eichel voelt voor uitstel omdat hij de miljarden voor compenserende fiscale maatregelen pas vanaf 2002 op tafel hoeft te leggen. De Groenen zijn des duivels. Zij vrezen dat de SPD op de rem gaat trappen bij de noodzakelijke sociaal-economische modernisering. ,,Als wij de kern van de pensioenhervorming verschuiven naar de volgende regeerperiode, maken we ons ongeloofwaardig'', zei de groene pensioenexpert Katrin Göring-Eckhardt deze week.

Als Riester en Eichel pas in 2003 met vermindering van de pensioenuitkering willen beginnen, heeft de regering daarvoor geen parlementaire meerderheid, zei ze. ,,De coalitie heeft uitvoerig onderhandeld over een gezamenlijk pensioenconcept. De regering kan daarvan niet op slag en stoot afwijken. Dat past niet bij Schröders Basta'', aldus Göring-Eckhardt. Schröder raakt in moeilijk vaarwater. Hij heeft zich al irritatie van de Groenen op de hals gehaald. Deze kleine partij zet zich in voor liberaliseringen.

Om de vakbonden te paaien stelt Schröder voor de wet op de ondernemingsraden te hervormen, zodat de Mitbestimmung (medezeggenschap) wordt uitgebreid. Ook worden bedrijven met meer dan vijf werknemers verplicht een ondernemingsraad op te richten.De regering wil een wettelijk recht op deeltijd invoeren. Dat stuit bij ondernemers èn de Groenen op verzet. Waar blijft de gewenste liberalisering van de arbeidsmarkt, vragen zij zich af.

Schröder moet laveren tussen populisme en het pragmatisme van de Neue Mitte. Intussen groeit de druk bij de basis. Bij de jongste verkiezingen in Keulen, dat als SPD-bolwerk geldt, kwam slechts 20 procent van de kiezers opdraven. Ook de traditionele hardliners bij de ambtenarenbond ÖTV hebben zich deze week schrap gezet. Niet alleen gaven ze hun gematigde leider Herbert Mai onvoldoende steun voor de fusie van vier bonden tot een moderne dienstenorganisatie. Ze vinden ook dat Mai zich te gematigd opstelt bij het pensioenvraagstuk.

De ouderwetse vakbonzen willen van de vakbeweging geen ANWB maken. Conflictgerichte belangenpolitiek kan wel degelijk succesvol zijn. De stakingsbereidheid van de leden is veel groter dan de leiding vermoedt, zei een ÖTV-functionaris uit het Roergebied. Mai ruimde deze week het veld en is opgevolgd door Frank Bsirske. Voor het eerst is een Groene vakbondsleider geworden, maar of hij een steun is voor Schröder valt te betwijfelen.

Schröder heeft voor komende dinsdag de belangrijkste ministers van zijn rood-groene coalitie uitgenodigd voor crisisberaad over de pensioenen. Dan zal blijken of het Schröder ernst is met de pretentie van hervormingskanselier.