Ontbossing

OPNIEUW IS EEN bewindspersoon in Den Haag begonnen om de erfenis van een veelbejubelde voorganger in hoog tempo af te breken. Op het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft minister Herfkens de ontwikkelingspraktijk van haar voorganger en partijgenoot Pronk danig opgeschud. Hiervoor is inmiddels het woord `ontpronking' bedacht.

Op het ministerie van Financiën heeft sinds kort iets dergelijks plaats. Acht maanden geleden maakte staatssecretaris Willem Vermeend plaats voor Wouter Bos. Vermeend (PvdA) werd geprezen om zijn creativiteit bij de aanpak van fiscale zaken en om zijn bijdrage aan de belastingherziening die in 2001 in werking treedt. Maar zijn partijgenoot Bos, afkomstig van Shell, in 1998 in de Kamer gekozen en bezig aan een bliksemcarrière, is in hoog tempo bezig fiscale vondsten van Vermeend te herzien. Er is sprake van `ontbossing': het fiscale woud dat de vorige staatssecretaris heeft achtergelaten, wordt uitgedund.

Vermeend had er een handje van om via belastingaftrek politieke wenselijkheden te belonen. Het was een manier om de strakke Zalm-norm voor de uitgaven te omzeilen, want fiscale aftrekposten gaan ten koste van de inkomsten. Deze `belastinguitgaven' zijn in de loop der jaren opgelopen tot 17,5 miljard gulden. Niet alleen Vermeend zelf, ook Kamerleden wisten deze achterdeur voor extra geld te vinden. Zo is de aftrekpost voor een lening aan een ondernemend familielid (`tante Agaath-regeling') afkomstig van Vermeend, maar zijn plannen voor de belastingaftrek bij de aanschaf van computers, het gebruik van de fiets bij het woon-werkverkeer en voor de steun aan films ontsproten aan de creativiteit van Kamerleden.

DERGELIJKE AFTREKPOSTEN zijn bij politici populair, omdat ze scoren in de publiciteit. Maar de effectiviteit ervan bij het bereiken van het beoogde doel – een schoner milieu, meer startende ondernemers, bevordering van het computergebruik, steun aan Nederlandse speelfilms of scheepsbouw – is twijfelachtig. In sommige gevallen is de gedragsbeïnvloeding verwaarloosbaar, in andere gevallen (de film- en scheeps-cv's) fungeren de regelingen vooral als lucratieve aftrekpost. Ze passen niet in het streven naar belastingvereenvoudiging. Bovendien zijn bepaalde belastinguitgaven, zoals de `rulings' waarmee Nederland zich populair maakt als belastingparadijs voor buitenlandse ondernemingen die hier hun statutaire hoofdkantoor vestigen, een vorm van staatssteun waarover Vermeend terecht op de vingers is getikt door de Europese Commissie.

Bos bestudeert nu hoe hij deze belastinguitgaven kan terugdringen. Volgend jaar komt er een nieuwe fiscale verkenning uit, waarin duidelijk zal worden welke hobby's van Vermeend zullen sneuvelen. Vooruitlopend hierop kunnen wat suggesties gedaan worden: schrap de fietsaftrek, de aftrek voor energiezuinige apparatuur en de verhuur van studentenkamers. Stop de scholingsaftrek waardoor evenementen die als `scholing' gepresenteerd worden, fiscaal aftrekbaar zijn. Ontdoe het nieuwe belastingstelsel van administratieve gedrochten zoals de vergoeding voor telefoonkosten en de variabele optelling van lease-auto's. Maak een einde aan de vrijstelling voor vakantiebonnen van bouwvakkers. Stop met de fiscale stimulering van beleggingen in milieu, schepen en films. Laat de belastingheffing dienen om inkomsten voor de schatkist te genereren en niet als instrument om gedrag te sturen. Daarmee maakt de belastingdienst het niet leuker, maar wel stukken eenvoudiger.