Koorddanser Bos spaart kool en geit

De Europese kritiek op het Nederlandse belastingbeleid voor internationale ondernemingen dwingt staatssecretaris Bos tot actie. Het einde van Nederland Belastingparadijs?

Gezocht: gunstig belastingklimaat voor Amerikaanse multinational met miljardenomzet. Wie duikt er onder de dreigende aanslag van de Amerikaanse fiscus van 1,5 miljard gulden?

Tot voor kort had de Nederlandse overheid graag gereageerd op dergelijke `fiscaal dakloze' concerns. De fiscus had het Amerikaanse bedrijf kunnen verblijden met een aanslag van slechts 20 miljoen gulden. Maar daarmee zet je wel de relatie met de Verenigde Staten op het spel. Komt bij dat de Europese Commissie sinds eind vorig jaar vindt dat Nederland iets te veel op een belastingparadijs voor internationale ondernemingen is gaan lijken. Op het bestaande voorbeeld van de Amerikaanse multinational heeft de Nederlandse fiscus wijselijk niet gereageerd.

Nederland is internationaal befaamd om zijn rulings, afspraken tussen fiscus en bedrijfsleven over het moment van winstuitkering en winstbelasting. Dat levert in eerste instantie niet zozeer een financieel voordeel op voor de bedrijven, alswel zekerheid over het moment van heffing.

De Europese Commissie denkt daar echter anders over. Onder leiding van de Britse staatssecretaris van Financiën, Primarolo, is een lijvig rapport opgesteld waarin alle schadelijke belastingmaatregelen van de Europese lidstaten staan vermeld. Nederland voert de zwarte lijst aan.

Nederland heeft als fiscaal aantrekkelijk vestigingsland twee betrekkelijk unieke karakteristieken. Allereerst is het in Nederland mogelijk betrouwbare afspraken te maken met de Belastingdienst. In veel andere landen is de fiscus een `ongekooid beest' dat veelal als vijand van het bedrijfsleven wordt gezien. Daarnaast heeft Nederland met ruim zeventig landen belastingverdragen, wat dubbele heffingen op winst uitsluit.

Na de Brusselse kritiek werd snel duidelijk dat Nederland weliswaar zélf kan vinden dat er niets mis is met een inzichtelijk en betrouwbaar fiscaal klimaat, maar dat de andere Europese lidstaten problemen hebben met het grote aantal internationale bedrijven dat zich hier vestigt. Ook de Belastingdienst ziet in dat veel bedrijven hier alleen maar hun fiscale voordeeltjes halen zonder een wezenlijke bijdrage te leveren aan de Nederlandse economie. Anders gezegd: het grote aantal brievenbusfirma's heeft weinig toegevoegde waarde.

Staatssecretaris Bos (Financiën) is daarom met een waar offensief bezig. Gisteren deed hij, tijdens de viering van het vijftigjarig bestaan van de Belastingcommissie van VNO-NCW, alvast een boekje open over de toekomst van de rulings. De Kamer heeft hij nog deze maand een uitgebreide notitie beloofd over de Nederlandse reactie op de kritiek uit Brussel.

Een Kamerlid noemde Bos' pogingen zowel het internationale bedrijfsleven als de Europese partners te vriend te houden onlangs ,,koorddansen voor gevorderden''. Toch lijkt de staatssecretaris erin geslaagd. Door het rulingbeleid te koppelen aan de internationale richtlijnen die daarvoor in OESO-verband gemaakt zijn wil hij de Europese kritiek wegnemen. Er komen twee nieuwe regelingen. In de eerste plaats zal de Belastingdienst meer rekening houden bij de heffing met de `toegevoegde waarde' van een bedrijf; als een bedrijf hier slechts een brievenbus heeft, is de kans op een milde aanpak gering. De tweede moet de rulings voor buitenstaanders inzichtelijker maken door ze in `kaders' te plaatsen: minder individuele afspraken dus en meer `modellen'. Bos: ,,Dit geeft een belangrijke impuls aan het vestigingsklimaat voor reëele, wezenlijke activiteiten.''

Het bij VNO-NCW verzamelde bedrijfsleven toonde zich gisteren verheugd over de nieuwe maatregelen. En Bos heeft er vertrouwen in ook in Brussel steun te krijgen voor zijn beleidswijziging. ,,We houden ons hiermee aan een internationaal erkend systeem'', zegt hij.

Op 27 november vergaderen de Europese ministers van Financiën opnieuw over de schadelijke belastingmaatregelen. Een definitieve Europese regeling voor belastingen laat hoogstwaarschijnlijk nog tot eind 2002 op zich wachten.