`Houding Nederland is dom en naïef'

Artsen zonder Grenzen waarschuwt tegen de Nederlandse betrokkenheid bij de `Colombiaanse oorlog' via de VS-bases op Curaçao en Aruba.

,,Je zou toch mogen verwachten dat het humanitaire aspect in de Nederlandse politiek voorop staat'', zegt de Colombia-expert van Artsen zonder Grenzen Nederland. Volgens Max Glaser is het `onbegrijpelijk' dat de vestiging van de twee grote Amerikaanse militaire bases op Aruba en Curaçao zo weinig debat losmaakt. ,,Waar zijn Van Aartsen en het parlement mee bezig? Nederland doet met de rest van Europa mee aan de afwijzing van de militaire plannen van de Verenigde Staten in Colombia. Maar tegelijk zeggen we niets over de Amerikaanse bases op Aruba en Curaçao. Alsof juist die bases niet door de Amerikanen worden gebruikt voor hun optreden in Colombia.''

`Dom en uitermate naïef', noemt Glaser de Nederlandse houding tegenover de bases in militair jargon Forward Operating Locations (FOL's) genoemd. Vorig jaar april installeerden de Amerikanen hun FOL's op de Nederlandse eilanden, na ondertekening van een verdrag met minister Van Aartsen van Buitenlandse Zaken. Omdat het een tijdelijk verdrag was hoefde het niet door de Kamer te worden goedgekeurd. Binnenkort discussieert de Kamer over de verlenging van het FOL-verdrag met tien jaar.

Glaser is net terug uit Colombia. Net als andere internationale hulporganisaties maakt ook de Nobelprijswinnaar Artsen zonder Grenzen zich grote zorgen over de groeiende aantallen ontheemden, gewonden en doden. Binnen eigen land Colombia heeft op dit moment al 2 miljoen ontheemden. Elke maand komen er nu 20 duizend ontheemden en 500 doden bij. Vluchtelingenstromen komen nu ook op gang naar de omliggende landen. ,,In Colombia staat een humanitaire catastrofe te wachten'', voorspelt Glaser. ,,En dan te bedenken dat de discussie in Nederland tot nu alleen maar ging over de technische en financiële aspecten van de VS-bases. Wat mij betreft is er maar één vraag: wat zijn de gevolgen van het Amerikaanse ingrijpen in Colombia voor de burgers van dat land? En dús van het gebruik van de VS-bases op Nederlands grondgebied voor de mensen daar?''

De escalatie van de oorlog in Colombia is het gevolg van de recente Amerikaanse militaire inmenging in de al veertig jaar durende burgeroorlog daar. Deze zomer gaf president Clinton het groene licht voor het grootste militaire hulppakket uit de Latijns-Amerikaanse geschiedenis: 1,3 miljard dollar Amerikaanse steun, waarvan 80 procent bestemd voor hulp aan het Colombiaanse leger. Doel is een grootscheeps militair offensief tegen de marxistische guerrillabeweging Farc in het zuiden van Colombia.

Officieel gaat het om een anti-drugsoffensief. De guerrilla beschermt immers cocateelten in ruil voor `revolutionaire afdrachten' van de boeren. Volgens de Amerikaanse generaal Charles Wilhelm, tot voor kort opperbevelhebber van het Latijns-Amerikaanse commandocentrum van de VS en ook van de FOL-bases op de Nederlandse Antillen- is er echter geen onderscheid te maken tussen `strijd tegen drugs' en `strijd tegen de guerrilla'.

Dit betekent dat de Amerikaanse vliegtuigen die opstijgen vanuit Nederlands grondgebied deelnemen aan de Colombiaanse oorlog. Dat de spionage-activiteiten verder reiken dan drugs alleen bleek vorig jaar juli toen er zo'n vliegtuig met vijf Amerikaanse militairen neerstortte. Het zat vol beeld- en geluidmateriaal van rebellen en een legerwoordvoerder van de Amerikanen gaf toe dat met deze vlucht rebellen werden afgeluisterd. Vredesgroepen spreken dan ook van de eerste Amerikaanse slachtoffers in de `Vietnamisering' van de Colombiaanse oorlog. Glaser is het daarmee eens: ,,In Colombia is een domino-proces in werking gezet waarvan de gevolgen niet zijn te overzien.''

Desondanks houdt Van Aartsen vol dat de bases op Aruba en Curaçao alleen gebruikt worden in de strijd tegen drugs. Over de militaire missies boven Colombia zwijgt de minister. In zijn ogen vallen deze deze búíten de Nederlandse samenwerking met de VS, en dús buiten de Nederlandse verantwoordelijkheid.

,,Wel erg kortzichtig'', meent Glaser. Zowel Latijns-Amerika als Europa verzetten zich tegen de nieuwe oorlog die vaart onder de vlag `Plan Colombia'. Officieel een plan van de Colombiaanse regering, hoewel de eerste versies in het Engels waren. Ook de Ecuadoriaanse ex-militairen kolonel Jorge Brito en generaal René Vargas Pazzos zeggen dat de VS-bases op Aruba, Curaçao en in Ecuador worden gebruikt voor dat plan.

Geïrriteerd en zeer bezorgd. Zo reageerden de Latijns-Amerikaanse presidenten toen de Colombiaanse president Pastrana in augustus het plan aan hen presenteerde. ,,Zo is het ook in Vietnam begonnen'', zei president Chávez van Venezuela. En onmiddellijk herhaalde hij weer zijn absolute weigering om de Amerikaanse vliegtuigen die opstijgen vanaf de FOL-bases Aruba en Curaçao toestemming te geven over Venezolaans grondgebied te vliegen. ,,We willen op geen enkele manier in deze oorlog betrokken worden'', stelde Chávez. Opvallend is hoe minister Van Aartsen ook hier omheen draaide. Volgens Van Aartsen had president Chávez tegen hem gezegd `geen enkel probleem' met de FOL-bases op Aruba en Curaçao te hebben. De twee ontmoetten elkaar vorig jaar op de topconferentie van Europese en Latijns-Amerikaanse regeringsleiders in Rio de Janeiro. Nog geen half uur later werd Van Aartsen openlijk tegengesproken door Chávez: ,,Wij geven Amerikaanse vliegtuigen die van uw bases opstijgen op geen enkele manier toestemming over Venezuela te vliegen, en dat heb ik ook tegen uw minister gezegd'', zei Chávez tegen deze krant.

Naast de voormalige luitenant-kolonel Chávez, keert ook de gematigde Braziliaanse president Fernando Henrique Cardoso zich tegen het Plan Colombia. ,,Het kan de hele regio destabiliseren'', zegt de Braziliaan die evenals de andere omliggende landen vreest dat de oorlog naar hun grondgebied overloopt. ,,Meer geweld creëert alleen meer geweld.''

Dit is ook het argument van de Europese Unie om het Plan Colombia niet te steunen. Afgelopen 24 oktober besloten de EU-landen in Bogotá geen enkele hulp via Plan Colombia te laten lopen. ,,In het Plan wordt teveel nadruk gelegd op een militaire oplossing van de drugsproblematiek'', antwoordde ook de Nederlandse minister Van Aartsen op vragen uit de kamer hierover.

Glaser: ,,Eigenlijk is het te absurd voor woorden. We kunnen als Artsen zonder Grenzen nu al vooruit plannen op de humanitaire ramp die ook voorkomen zou kunnen worden.''