Handelsembargo Irak steeds verder onttakeld

Het handelsembargo tegen Irak stelt steeds minder voor. Saddam Hussein lacht in zijn vuistje.

Opnieuw verdwijnt straks een Amerikaanse president van het podium, en de Iraakse leider Saddam Hussein kijkt tevreden toe. George Bush sr. overleefd. Clinton zo goed als overleefd. Wie is hier nu eigenlijk de sterkste?

In 1991 werd het Iraakse leger vernietigend verslagen door de anti-Iraakse coalitie onder leiding van de Verenigde Staten, en hoonlachen klonk op toen Saddam de overwinning proclameerde. Maar de Amerikanen is tien jaar later het lachen wel vergaan. Van de anti-Iraakse coalitie van president George Bush is nauwelijks iets overgebleven.

Het handelsembargo van de Verenigde Naties dat Saddam moet dwingen tot ontmanteling van zijn massavernietigingswapens, wordt in de nadagen van Bush' opvolger Clinton geleidelijk onttakeld. Resolutie 1284 van de Veiligheidsraad van de VN bepaalt dat het embargo wordt opgeschort als Irak de wapeninspecteurs van de VN weer toelaat. Maar Saddam heeft zo langzamerhand alle reden om aan te nemen dat hij het embargo zo ook wel wegkrijgt. Misschien niet in de Veiligheidsraad van de VN, waar de VS vetorecht hebben, maar wel de facto.

De VS en hun naaste bondgenoot, Groot-Brittannië, staan steeds eenzamer en machtelozer tegenover Saddam, die de wereld behendig bespeelt met lokmiddelen en dreigementen. Frankrijk en Rusland zingen nu zìjn lied, samen met andere ex-geallieerden als Syrië, Turkije en Marokko. Regeringen die slechte ervaringen met hem hebben, willen nog steeds niets met Saddam te maken hebben: Saoedi-Arabië, Koeweit, maar ook Iran en Egypte. Maar zij houden zich heel stil. Veel regeringsleiders voelen de druk van hun publieke opinie, die van Saddam de dodencijfers van het handelsembargo krijgt voorgeschoteld. De Iraakse leider maakt van de huidige anti-Israëlische en anti-Amerikaanse stemming gebruik om hem vijandig gezinde Arabische regeringen extra in verlegenheid te brengen. Hij heeft de Arabische massa's opgeroepen tot een jihad om de Palestijnen te bevrijden van het juk van de ,,onzuivere joden'', en meteen op hun eigen leiders wraak te nemen, die ,,officiële agenten van de vijand'' zijn.

Saddam spreekt de wereld tegelijk aan op haar economische belangen. Vrienden van Irak krijgen voorrang als er contracten te vergeven zijn. Saddam wil dus Europese Airbussen en geen Amerikaanse Boeings voor zijn luchtvaartmaatschappij, die sinds een week weer binnenlandse vluchten uitvoert, in de door de VS, Groot-Brittannië en Frankrijk afgekondigde No-Fly zones.

Irak heeft grote handelscontracten in de aanbieding krachtens het olie-voor-voedselprogramma met de VN, dat is bedoeld om de gevolgen van de sancties voor de Iraakse bevolking te verzachten. Het exporteert alweer 2,76 miljoen vaten olie per dag, bijna evenveel als vóór de Golfcrisis, waarmee het, met de huidige hoge olieprijzen, een interessante markt is, zelfs na de verplichte aftrek van 30 procent voor de kosten van de VN en compensatie voor oorlogsschade in Koeweit. Daarnaast, buiten het olie-voor-voedselprogramma en dus ter vrije besteding van het regime, exporteert Irak enkele honderdduizenden vaten per dag naar Jordanië, Turkije en Iran, en zeer binnenkort ook via een heropende pijpleiding naar Syrië. Maar Saddam laat niemand vergeten dat Irak, met de op één na grootste olievoorraden in de wereld, pas ná de sancties werkelijk lucratief wordt.

Het buitenland, dat de sancties voelt wankelen, laat zich graag lokken en maakt Irak begerig het hof. Op de jaarmarkt in Bagdad die gisteren eindigde, waren meer dan 1.500 buitenlandse bedrijven vertegenwoordigd uit 45 landen, het grootste aantal sinds de manifestatie in 1995 werd hervat. Om de zakenlieden te steunen waren talrijke hoogwaardigheidsbekleders meegekomen, voor het eerst ook uit verscheidene Europese landen. Een Belgische minister was bijvoorbeeld onder de gasten.

De Jordaanse premier was er ook, de hoogste Arabische vertegenwoordiger sinds de Golfcrisis, zij het iets minder vrijwillig. Het akkoord waaronder Irak het armlastige Jordanië voor een vriendenprijs olie levert, moest net worden verlengd.

Aan zijn komst naar Bagdad was een Jordaans verzoek aan de VN voorafgegaan om een eind te maken aan de controle op de Iraakse importen via de haven van het Jordaanse Aqaba. Zijn beloning was dat Irak Jordanië het komend jaar voor 300 miljoen dollar gratis olie zal leveren, en de rest van zijn behoefte voor 19 dollar per vat.

Veel delegaties arriveerden per vliegtuig in Bagdad, en ook dat was nieuw. Dat deel van het VN-embargo is volledig onderuitgehaald sinds Rusland en Frankrijk enkele weken geleden met 'humanitaire' vluchten begonnen. Medicijnen, artsen en kunstenaars die voor het Iraakse volk optraden en hun solidariteit met Saddam Hussein uitspraken, hadden die eerste vliegtuigen aan boord. Maar tijdens de jaarmarkt ging het al om puur commerciële vluchten, zo meldde een verslaggever van de BBC in Bagdad, waarmee de organisatoren extra in de gratie van het Iraakse regime hoopten te komen.

De VS en Groot-Brittannië hebben gewaarschuwd dat alles wat buiten de Sanctiecommissie van de VN omgaat – dus de vluchten op Bagdad en de olie-export naar de buurlanden – Saddam langer aan de macht houdt. Maar wie maalt daar nog om? Het is ook al weer bijna tien jaar geleden dat het Iraakse leger met grof geweld de opstanden van Koerden en shi'ieten tegen zijn regime neersloeg. Het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft vorige week een rapport vol Iraakse gruwelijkheden aan The Guardian toegespeeld om de wereld eraan te herinneren met wie zij ook weer zaken doet. Het betrof afgehakte tongen, onthoofde prostituées en geëxecuteerde geesteszieken. Een van de zeer weinige reacties was van een Britse parlementariër, George Galloway, die van een ,,allegaartje van leugens'' sprak. Galloway is een regelmatig bezoeker van Saddam Hussein.