Controversiële herdenking Kristallnacht

Op elf plaatsen in Nederland werd gisteravond de Kristallnacht herdacht. Ingetogen, tegen vreemdelingenhaat. Maar in Amsterdam mislukte het.

Het had een uiting van eenheid moeten zijn, maar het werd teken van verdeeldheid. ,,Een gemiste kans, erg vervelend'', vindt rabbijn Raf Evers het incident tijdens de herdenking van de Kristallnacht, gisteravond in Amsterdam.

De bijeenkomst in Amsterdam bij het beeld van de Dokwerker had oorspronkelijk het thema `vluchtelingen welkom' gekregen. Na een reeks vijandelijkheden tegen de joodse gemeenschap, ingegeven door het opgelaaide conflict tussen Israël en de Palestijnen, werd besloten de herdenking aan te grijpen om te protesteren tegen racisme, islamofobie en antisemitisme. Behalve vertegenwoordigers van de joodse gemeenschap werd ook Abdou Menebhi van de Stedelijke Marokkaanse Raad uitgenodigd. Ook minister Van Boxtel (Integratie) zou stichtelijke woorden spreken – allemaal om eenheid te tonen.

,,De uitlatingen van enkele Marokkaanse jongeren aan het adres van de joodse gemeenschap zijn niet goed te praten'', begon Menebhi. Volgens Nederland Bekent Kleur, die de bijeenkomst organiseerde, ,,mogen buitenlandse conflicten nooit een reden zijn om bevolkingsgroepen tegen elkaar op te zetten''.

Toch gebeurde dat. Toen Menebhi het recht van de Palestijnen op een eigen staat naar voren bracht, kwam het publiek in opstand. ,,Dit kan niet. Geen politiek. Je bent onbetrouwbaar. Dit waren niet de afspraken'', schreeuwden omstanders. Menebhi werd van het podium gehaald. Er ontstond rumoer. ,,Ik vroeg alleen om begrip'', reageerde Menebhi na afloop. ,,U bepaalt hier niet de agenda'', riepen omstanders. ,,Er moet nog veel worden gepraat'', zei Bastiaan van Perlo van Nederland Bekent Kleur vanmorgen.

De jaarlijkse Herdenking van de Kristallnacht verloopt vrijwel altijd rustig, bijna geruisloos. Een handjevol mensen, meestal ouderen, bijeen. Het is niet alleen een herinnering aan de verschrikkingen van 1938 toen onder regie van de nazi's 267 synagoges in brand werden gestoken, 7500 joodse winkels werden geplunderd en bijna honderd mensen de dood vonden. De herdenking, in 1992 voor het eerst in Nederland georganiseerd door Nederland Bekent Kleur, is een aanleiding stil te staan bij vreemdelingenhaat in al zijn vormen.

Een bijzondere herdenking was in het Noordduitse Emden, waar 24 Nederlandse scholieren uit Assen en Hoogeveen samen met 500 Emdenaren de Kristallnacht herdachten. In het middelpunt van de herdenking stonden 45 Joodse kinderen uit Emden die tijdens het Duitse Nazi-regime zijn vermoord. Burgemeester Alwin Brinkmann citeerde in zijn toespraak oud-ambassadeur Peter van Walsum: ,,De beste bijdrage die Nederlanders kunnen leveren, is het afscheid nemen van de gedachte dat het hier alleen om een Duits probleem gaat.'' Voor de aanwezige Duitsers in Emden is 9 november een ,,tegenstrijdige dag'' met ,,gemischten Gefühlen''.

De Kristallnacht werd gisteravond in totaal op elf plaatsen in Nederland herdacht. In Eindhoven en Gouda is de herdenking de komende dagen, in Deventer is die onderdeel van een `mensenrechtenweek', in Groningen werd een fakkeloptocht georganiseerd en in Leiden vond een discussie plaats over extreem-rechtse muziek.

Vanaf de eerste bijeenkomst in Amsterdam in 1992 staan de herdenkingen in het teken van actuele thema`s. Niet stoppen met praten was het motto in Westerbork. In Herinneringscentrum Kamp Westerbork in Hooghalen herdachten ongeveer vijftig Nederlandse en Duitse middelbare scholieren de Kristallnacht met twee oud-kampgevangenen van het doorgangskamp Westerbork. De Duitse jood William Schoenland (84) ontsnapte drie dagen voor zijn geplande deportatie naar Duitsland met zijn vrouw uit Westerbork. Met jonge Duitsers heeft hij geen moeite, antwoordt hij op een vraag van de 16-jarige scholier Martin van Schwartsenberg uit Emden, die wilde weten hoe Schoenland nu over Duitsers denkt.

Ruth Wallage-Binheim (75) maakte de Kristallnacht 62 jaar geleden als 13-jarig meisje mee in Hannover, waar haar ouders een manufacturenwinkel hadden. Achter de gordijnen, in de erker van hun woning boven de winkel, zag ze hoe de nazi's ,,een puinhoop'' aanrichtten. Ruth, haar ouders en broer en zus moesten de troep zelf opruimen. ,,Ik voel nog de priemende blikken vol haat van de omstanders in mijn rug.'' Ruth Wallage overleefde Auschwitz, waar haar ouders zijn vergast. Een gezamenlijke herdenking met Duitse en Nederlandse jongeren is volgens haar ,,noodzakelijk''. ,,Zet je ogen, je oren en vooral je hart wijd open. Zorg ervoor dat er nooit meer zo'n griezelig systeem ontstaat dat minderheden zoals joden, homofielen en geestelijk gehandicapten vernietigt.''

M.m.v. Andreas Gebbink, Karin de Mik en Ronald Rovers