Duitse scholier krijgt les in respect en democratie

Met een speciaal schoolproject – `Moed tonen voor democratie' – proberen scholen in het oosten van Duitsland de trend naar toenemend racisme en antisemitisme om te buigen.

Zodra de zwarte jongen in de tram naast haar gaat zitten, steekt de oudere dame-met-tas-op-schoot van wal. ,,Wie heeft jullie hier eigenlijk uitgenodigd? Polen, Turken, negers – je weet niet meer in welk land je woont. En jullie ruiken zo penetrant. Maar ja, dat kun je niet verbieden. Mijn Hans zei het al: laat je er één binnen, dan komen ze allemaal.''

Aandachtig kijken de 25 leerlingen van klas 10 B in het Oost-Duitse Neukirch naar de korte film Zwartrijder, waarin de hierboven geschilderde scène voorkomt. Sommige meisjes schudden afkeurend het hoofd. Anderen zien evenwel geen enkele reden te reageren op de regen aan vooroordelen die de dame in de tram spuit.

,,We hebben heftige debatten in de klas'', zegt de 15-jarige Jessica in de pauze. Ze heeft grote ogen, lang donker haar en is niet op haar mondje gevallen. Steeds zijn het de jongens een minderheid in de klas – tegen de meisjes. ,,Je hoort telkens weer dezelfde vooroordelen tegen buitenlanders, van jongens als Peter, wiens vader in de bouw werkt bijvoorbeeld. Wat doen ze hier? Ze pikken ons werk in. Ze werken allemaal zwart of leven van de staat.''

De schoolleiding van de Mittelschule Neukirch, in het oostelijke puntje van Saksen, kent haar pappenheimers. De jongeren neigen naar rechts-radicalisme, legt juffrouw Helga Escher uit. De enige buitenlander op school, een Vietnamees, werd regelmatig lastiggevallen door de `rechtsen'. Vooral buiten schooluren. ,,Veel scholieren zwijgen omdat ze bang zijn zelf in elkaar te worden geslagen'', vult schooldekaan Jutta Jegielka aan.

Om iets te ondernemen tegen het latente racisme besloot de schoolleiding deze novemberwoensdag trainers uit te nodigen van het project `Für Demokratie Courage zeigen' (Moed tonen voor democratie). Het is een project tegen haat en geweld, uitgevoerd door jongeren van diverse jeugdorganisaties en gefinancierd door de Duitse vakcentrale DGB. Een dag lang zijn twee trainers actief in twee klassen; ze tonen videofilms, hangen bonte kaarten op gele prikborden met provocerende teksten en organiseren groepsspelletjes om discussie los te maken. `Wat is een zwart schaap?', `Eerst was er het vooroordeel', `Waarom komen buitenlanders naar Duitsland?' zijn uitspraken waarover gedebatteerd wordt.

Het Courage-project is een van de vele initiatieven in Duitsland tegen het toenemende racisme en antisemitisme.

:pagina ]

Sinds Duitsland afgelopen zomer werd wakkergeschud door de moord op de Mozambikaan Adriano in het Oost-Duitse Dessau, worden overal in het land allianties tegen rechts-radicaal geweld opgericht. Vandaag is in Berlijn een landelijke protestmars gehouden om stelling te nemen tegen extreem-rechts. De dirigent Daniel Barenboim speelde bij de Brandenburger Tor de 5de symfonie van Beethoven als `signaal voor vreedzaam samenleven'. Maar terwijl de regering tracht buitenlandse computerspecialisten via green cards te werven, neemt het geweld van rechts-radicalen toe. In tien jaar zijn daarbij 92 mensen gedood.

,,Ik haat buitenlanders'', zei Andreas (18) deze week voor de rechter nadat hij aan een brandaanslag op een asielzoekerscentrum in Ludwigshafen had deelgenomen. ,,De neger moest verbrand worden'', had de rechts-radicale Andreas zijn kompels bij bier, joints en skinheadmuziek laten weten.

,,De vooroordelen zitten in het midden van de samenleving'', zegt Anja, pedagogiestudent uit Dresden en een van de twee Courage-trainers in klas 10 B. ,,Vooral in het oosten van Duitsland zijn er hele gebieden waar de meerderheid racistisch denkt.'' Al twee jaar lopen de projecten in Saksen; de trainers hebben al bijna 250 klassen bezocht. Toen de rechts-radicale DVU bij verkiezingen in Saksen-Anhalt 13 procent van de stemmen won, zeiden we: dat willen we niet, voegt trainer en vakbondsman Jörg toe. De Courage-trainers willen het `grote midden' van scholieren bereiken, die nog niet naar rechts-radicalisme zijn afgegleden.

Ronny vat voor de klas de vooroordelen van de vrouw in de tram samen. ,,De neger stinkt, is crimineel...'' Anja corrigeert: ,,Ronny, neger is een scheldwoord. We spreken over zwarten of kleurlingen. Discriminatie begint al bij taalgebruik.'' Naarmate de dag vordert, kijken Peter, Sven en Frank sceptischer. Op de vraag hoeveel buitenlanders er in Saksen wonen, zegt Alice 24 procent, Sven 16 procent. ,,Het zijn er slechts 1,2 procent. Hoe kunnen zo weinig mensen nu al het werk van de Oost-Duitsers afpakken'', reageert Anja. Als gevraagd wordt waarom buitenlanders naar Duitsland komen, roept Peter: ,,Voor het geld.'' Dat asielzoekers maar 80 mark per maand zakgeld krijgen, wist hij niet.

Aan het eind van de dag is juffrouw Escher niet ontevreden. ,,Het merendeel heeft geluisterd en meegedaan. We willen de scholieren aansporen tot nadenken, vooroordelen laten verdwijnen en leerlingen argumenten geven opdat ze zich niet door de rechtse gangmakers op sleeptouw laten nemen.'' Ook is het belangrijk dat kinderen mondiger worden tegenover hun ouders, vult decaan Jutta Jegielka aan. ,,Veel werkloze ouders storten alle frustraties over de Wende uit over hun kinderen. Ze zijn aan de drank, slaan hun kinderen en zeggen dan: ik kom met m'n jongen niet meer klaar. Het enige dat wij kunnen doen is leerlingen goed informeren.''