`De voordelen van de uitbreiding zijn er al'

De Europese Commissie bracht gisteren verslag uit over de voortgang die kandidaatlidstaten maken bij hun aanpassingen aan het Brusselse regime. Verantwoordelijk commissaris Günter Verheugen: `De kandidaten zijn allemaal heel zenuwachtig'.

Van één ding is Europees commissaris Günter Verheugen overtuigd. Er komt begin december in Nice zeker een akkoord over hervorming van Europese Unie, zodat zij vanaf 2003 geschikt is voor uitbreiding met nieuwe lidstaten. Daar wil hij wel ,,een fles oude Bokma'' op zetten. Jenever? Al gauw praat de voor de uitbreiding verantwoordelijke Duitse eurocommissaris niet meer over de problemen in de onderhandelingen met kandidaatlanden uit Midden- en Oost-Europa, maar over zijn Nederlandse oom die in een Schiedamse stokerij werkte en over zijn afkeer van bessenjenever.

Een zijpad slaat Verheugen (56) moeiteloos in. De voormalige secretaris-generaal van de Duitse liberalen en latere partijmanager van de Duitse sociaal-democraten, haalt graag even uit naar de ,,burgerlijke'' Groenen of de christen-democratische gedachten over Leitkultur in Duitsland.

Over de aanpassing van voormalige communistische landen aan de normen en wetten van de EU praat hij gedreven. Gisteren bracht de Europese Commissie de door Verheugen voorbereide jaarlijkse beoordeling van de voortgang in de kandidaatlidstaten uit. Hij rekent erop dat de Europese regeringsleiders volgende maand in Nice instemmen met zijn `strategische plan' voor de EU-uitbreiding.

U wilt dat de onderhandelingen verder volgens een vastgesteld tijdpad verlopen. Maar sommige lidstaten, zoals Frankrijk, willen zich nog niet aan data binden.

Verheugen: ,,Wij hebben in onze voortgangsrapportages precies beschreven in hoeverre elke kandidaatlidstaat voldoet aan de toetredingseisen. Op basis van deze gegevens geloof ik dat de onderhandelingen met de meest gevorderde kandidaten in de loop van 2002 afgesloten kunnen worden. Daarbij ga ik er van uit dat we ons strikt aan de regels houden, zodat de betrokken kandidaten de politieke en economische toetredingseisen hebben vervuld en het acquis communautaire, dat is de hele EU-wetgeving, in hun nationale wetgeving hebben overgenomen. De Commissie gaat uit van twee data, die ook Frankrijk heeft onderschreven: eind 2002 moet de hervorming van de Unie gereed zijn om nieuwe lidstaten te kunnen verwelkomen, en in de loop van volgend jaar moeten de onderhandelingen met alle kandidaten worden uitgebreid tot alle 31 hoofdstukken waarin we de hele Europese wet- en regelgeving hebben verdeeld. In deze opzet kunnen we eind 2002 toetredingsverdragen ondertekenen met landen die aan alle eisen voldoen.''

Hoe snel kan de EU eigenlijk nieuwe lidstaten opnemen?

,,De Commissie houdt zich strikt aan het principe dat de voortgang in elk land afzonderlijk wordt bekeken. Daaruit volgt automatisch dat op het ogenblik niets voorspeld kan worden over een eventueel toetredingsscenario van meer landen tegelijk. Momenteel hebben twee kandidaten, Roemenië en Bulgarije, een streefdatum voor toetreding na 2005. Tien landen geloven dat ze het voor 2005 kunnen halen. Zij kunnen die positie dus tussen 2003 en 2005 bereiken.''

Is de EU zelf op tijd hervormd?

,,Ja, de EU is bijna gereed. Vorig jaar zijn de financiële voorwaarden geregeld tijdens de top in Berlijn. Nu resten nog de institutionele hervormingen waarover de regeringsleiders in Nice moeten besluiten. Ik ga er van uit dat dat een succes wordt.''

En als het geen succes wordt?

Dan bestaat het gevaar dat het hele uitbreidingsproces wordt vertraagd. Dat zou politiek gevaarlijke gevolgen kunnen hebben en zeer moeilijk in te schatten reacties in de kandidaat-landen teweeg kunnen brengen. De kandidaten zijn allemaal heel zenuwachtig. In de Europese Unie realiseert men zich dikwijls niet dat de kandidaten al acht jaar bezig zijn zich voor te bereiden op toetreding. Ik begrijp dat ze een keer licht aan het einde van de tunnel willen zien. Hoe lang kunnen deze landen hun bevolking nog blijven zeggen dat ze nog dit en ook nog dat moeten doen.''

Er is veel pessimisme over `Nice'.

,,Alle EU-regeringen zeggen dat een succes van Nice beslissend is voor het uitbreidingsproces. Een compromis kan op het laatste ogenblik worden bereikt. Misschien wordt het resultaat niet honderd procent bevredigend, maar dat kan altijd gebeuren.''

Onder de EU-bevolking bestaat weinig enthousiasme over de uitbreiding. Er wordt meer gesproken over risico's van criminaliteit en immigratie dan over het doel van politieke stabiliteit.

,,Een probleem is dat de grootste voordelen van de uitbreiding er al zijn. We hebben politieke stabiliteit in Midden- en Oost-Europa. De economische integratie is al zeer ver gevorderd. Er zijn kandidaten die zeventig procent van hun buitenlandse handel met de EU hebben. Maar er is onder de bevolking een verschrikkelijk gebrek aan informatie. De publieke opinie in veel EU-lidstaten heeft een negentiende eeuwse voorstelling van het beschavingsniveau in de kandidaatlanden. Daarom starten we binnenkort met een informatiecampagne.''

Maar het uitvoeren van de EU-wetgeving in de kandidaat-landen verloopt moeizaam. Kijk naar de problemen die Polen heeft met de hygiënische eisen voor slachthuizen.

,,Alle kandidaten, met uitzondering van Turkije, voldoen aan de politieke voorwaarden voor toetreding. Ik weet zeker dat een heel aantal kandidaten binnen twee jaar aan de economische eisen voldoet. Maar we hebben overal problemen met de uitvoering van wetgeving, omdat de kwaliteit van de administratie nog te wensen overlaat, het rechtssysteem nog niet voldoende is ontwikkeld en omdat de bestrijding van corruptie en economische criminaliteit nog ondermaats is. Het is niet eenvoudig om in voormalige communistische samenlevingen een bestuurssysteem op te bouwen dat voldoet aan de eisen van een democratische rechtsstaat. Dat kost nu eenmaal tijd.''

De controle van de toekomstige oostgrens vormt ook een probleem.

,,De kandidaatlanden werken eraan om de grens te controleren volgens onze eisen. Veel moeilijker is om te voorkomen dat de nieuwe oostgrens van de Unie Europa opnieuw gaat verdelen, als het ware een nieuwe muur wordt. We moeten een veilige grens hebben en tegelijkertijd samenwerken met de Oekraïne, Wit-Rusland en Rusland.''

Roemenië en Bulgarije hebben de meeste problemen.

,,In Bulgarije is politieke stabiliteit bereikt en is veel vooruitgang. In Roemenië is de vooruitgang helaas onvoldoende. Van dat land verwachten wij meer inspanningen bij de uitvoering van het macro-economisch stabiliseringsprogramma. Hierbij moet echter wel worden aangetekend dat de uitgangspositie van Roemenië in moreel, politiek en economisch opzicht veruit het slechtst was in vergelijking met de andere Oost-Europese kandidaten. Serieuze hervormingen zijn daar ook later op gang gekomen.''