Bos belooft einde van het achterdeurtjesbeleid

Staatssecretaris Bos van Financiën rekent af met een praktijk die onder zijn voorganger Vermeend uit de hand is gelopen. De `belastinguitgave' heeft zijn langste tijd gehad.

Het heeft niets met Vermeends persoonlijke voorkeur te maken, echt niet. Staatssecretaris Bos (Financiën) onderstreepte het gisteren keer op keer. Belastinguitgaven (fiscale `subsidies', zoals aftrekposten) mogen het afgelopen decennium een hoge vlucht genomen hebben, Bos' voorganger als verantwoordelijke man voor de belastingdienst, Willem Vermeend, staat daar grotendeels buiten.

Gisteren, in de zogenoemde Nieuwspoort-Fortis-lezing in Den Haag, liet Bos er geen twijfel over bestaan dat wat hem betreft het einde van de wildgroei aan belastinguitgaven in zicht is. De titel van de lezing was: Vermeenditis, Zalmitis of Bositis, ofwel: de toekomst van de belastinguitgaven. ,,Klinkt als enge ziektes'', zei een van de aanwezigen.

Het ventiel op de Rijksbegroting worden ze wel eens genoemd. En ook: regelingen die rechtstreeks aan het `Telegraaf-gevoel' appelleren. De belastinguitgaven, een niet onomstreden onderdeel van de Rijksbegroting, staan feitelijk voor alles wat afwijkt van de primaire heffingsstructuur. Anders gezegd: het gaat om fiscale regelingen die vooral bedoeld zijn gedrag te beïnvloeden en die de fiscus inkomsten mogen kosten. Voorbeelden zijn de fietsaftrek en de milieu-investeringsaftrek – wat in fiscalistenjargon instrumentalisme wordt genoemd.

Bos is geen voorstander van dit instrumentalisme. Stapsgewijs breekt hij de erfenis van zijn voorganger af.

Bij de presentatie van de Miljoenennota 2001, in september dit jaar, zette hij voor het eerst alle belastinguitgaven op een rijtje. Bij elkaar betreft het maatregelen ter waarde van 17,5 miljard gulden. Kamerleden noemen dit belastinguitgavenoverzicht al gekscherend een `tweede subsidiebijbel', verwijzend naar het overzicht dat Financiën jaarlijks uitbrengt over de werkelijke subsidies.

Het bedrag aan belastinguitgaven is explosief gegroeid sinds minister Zalm zijn rigide begrotingsbeleid introduceerde. Doordat zijn `Zalm-norm' duidelijke maxima stelt aan de rijksuitgaven, zagen fracties of departmenten die toch nog extra geld wilden voor bijvoorbeeld ondernemers, mobiliteit of milieu zich genoodzaakt even bij Vermeend langs te gaan. Wellicht viel bij de staatssecretaris van Financiën `via de achterdeur' een fiscale maatregel te ritselen.

Bos moet daar weinig van hebben. Hij vindt dat belastingen slechts dienen als inkomstenbron voor de staat, niet als een politiek instrument om gedrag mee te sturen.

Bij de wisseling van de wacht op Financiën werd vorig jaar dan ook meermalen de vraag gesteld hoe het nu verder moest met de belastinguitgaven. En hoewel Bos het dus ten stelligste ontkent, wist iedereen in fiscaal Nederland dat einde van het `achterdeurtjesbeleid' nabij was. Gisteren bracht Bos de definitieve onheilstijding voor alle `profiteurs' van de vele aftrekposten van Vermeend.

De argumenten voor vermindering van de belastinguitgaven zijn legio. De effectiviteit ervan is niet te meten, wat haaks staat op de wens van de Kamer een meer beleidsmatige, prestatiegerichte begroting op te stellen. Het past evenmin in de drang naar een eenduidiger belastingsysteem. De Europese autoriteiten in Brussel beoordelen de belastinguitgaven bovendien steeds vaker als staatssteun. En – erg belangrijk voor een staatssecretaris van sociaal-democratischen huize – door de dalende belastingtarieven is via de belastinguitgaven steeds moeilijker aan inkomenspolitiek te doen.

Maar tornen aan de erfenis van een directe voorganger, zeker als die van dezelfde politiek kleur is, ligt gevoelig in Den Haag. De staatssecretaris voelt er dan ook niet veel voor nu al actief een einde te maken aan een aantal belastinguitgaven. ,,We zijn hard bezig met een nieuwe fiscale verkenning. Die moet volgend jaar komen'', aldus Bos.

Een verdere verlaging van de tarieven in de inkomstenbelasting, met wellicht een vlak-tax (één belastingtarief voor alle inkomens) als einddoel, kan gepaard gaan met het schrappen van de grote geldverslinders in het belastinguitgavenpotje. Dat verdient de voorkeur, vindt Bos.

Het grote probleem is dan dat de politieke wensen van Kamer en departementen niet meer via de achterdeur kunnen worden ingewilligd. Moet het verminderen van de belastinguitgaven dan ook maar het einde betekenen van de rigide Zalm-norm?

Nee, zover mag het zelfs van Bos niet komen. ,,Maar ik heb liever geen fiscale maatregel dan een slechte fiscale maatregel'', aldus de staatssecretaris.

DOSSIER BELASTINGPLAN 2001www.nrc.nl