Zuid-Afrika: staat wordt eigenaar van delfstoffen

In de Zuid-Afrikaanse mijnbouwindustrie is gisteren onrust ontstaan door de uitspraken van president Thabo Mbeki en zijn minister van Mineraalzaken, dat delfstoffen niet langer als privé-bezit gezien kunnen worden, maar ,,een erfenis van alle Zuid-Afrikanen'' zijn. Onduidelijk is of de regering wil overgaan tot nationalisatie, maar het is algemeen bekend dat de grote winsten van de mijnindustrie Pretoria al lange tijd een doorn in het oog zijn. Zuid-Afrika heeft een van de grootste voorraden aan delfstoffen ter wereld: goud, diamanten, platina, koper, titanium. Er bestaat vrijwel geen mineraal dat hier niet in ruime mate voorradig is.

President Mbeki en zijn minister van Mineraal- en Energiezaken, Phumzile Mlambo-Ngcuka, spraken gisteren de Mijnkamer in Johannesburg toe. Daarbij liet Mlambo-Ngcuka weten dat ze de private aanspraken op mineraalrechten wil afschaffen en in plaats daarvan de staat in principe als bezitter wil aanmerken. De bewindsvrouw voegde er ter geruststelling van de grote ondernemingen aan toe dat bestaande mijnrechten zullen blijven bestaan. Begin volgend jaar echter zal de regering met een nieuwe wet komen waarbij de overheid bij het uitgeven van nieuwe mijnconcessies in principe eigenaar is van wat er in de bodem zit. Mijnbouwondernemingen kunnen vervolgens het recht verwerven de grondstoffen te winnen.

Mlambo-Ngcuka zei dat de plannen zijn bedoeld om voor eens en altijd duidelijkheid te scheppen over wie de rechten op een bepaalde delfstof heeft; daarover verschillen ondernemers nu vaak van mening. Firma's die door de nieuwe regeling benadeeld zouden worden, krijgen een schadevergoeding.

President Mbeki legde in zijn bijdrage de nadruk op het gemeenschapsbelang van de mijnindustrie. ,,De vraag wie de rechten heeft op de winning van mineralen schreeuwt om een antwoord'', aldus de president, ,,de minerale rijkdom van ons land is een erfenis van alle Zuid-Afrikanen die we moeten benutten ten bate van het hele volk.'' Ook Mbeki waakte ervoor de grote mijnbouwbedrijven van Zuid-Afrika al te kopschuw te maken. ,,De regering wil voorkomen dat de wetswijzigingen een negatieve uitwerking hebben op de huidige winning van grondstoffen, de geplande investeringen, eigendomsrechten en orde en gezag. Wij kiezen voor coöperatie, geen confrontatie'', zei de president omzichtig.

In mijnbouwkringen is gelaten, maar ook ongerust gereageerd op de aangekondigde stappen. De voorzitter van de Mijnkamer, Rick Menell, drukte de regering op het hart de lucratieve industrie vooral niet in gevaar te brengen. Mijnbouwanalisten hebben de regering ervoor gewaarschuwd de kip met de gouden eieren niet te zeer dwars te zitten, want ook de overheid profiteert sterk van de opbrengsten van delfstoffen.