De plastic namaakwereld van Las Vegas

Amerikaanse casino's zijn geen louche praktijken meer, maar big business voor grote, beursgenoteerde casinoconcerns. Er is geen sector ter wereld die zich zo sterk concentreert op één plek als de casino's, die stuk voor stuk een belangrijk deel van hun omzet uit Las Vegas halen.

Van het zuidelijkste puntje van de Las Vegas Boulevard tot aan het einde van de 'Las Vegas Strip' is het een dik uur lopen. In dat uur maak je een reis om de wereld. Je komt langs een Egyptische piramide met een sphinx, het Vrijheidsbeeld uit New York, de Eiffeltoren en de Champs- Ëlysées uit Parijs, het Forum Romanum uit Rome en de Rialtobrug uit Venetië.

Onder die brug stroomt alleen geen water, maar loopt een snelweg. En zo zijn er meer zaken die je abrupt weer uit de plastic namaakwereld halen. Zo staan er onder de vier poten van de echte Eiffeltoren geen roulettetafels, fruitautomaten en gokkasten die de naam `Elvis' dragen en op een videoschermpje `Blue Suede Shoes' vertonen als je hebt gewonnen. Want in Las Vegas draait alles maar om één ding: gokken.

Achter elk imposant bouwwerk gaat een hotel schuil, waarvan de begane grond vrijwel volledig is ingeruimd voor `speelruimte'. Het doorsnee hotel op The Strip heeft een casino met een oppervlakte van zo'n 100.000 vierkante meter. De bezoeker kan kiezen in welke stijl hij wil gokken. Wil hij een dak van een piramide (The Luxor) boven zijn hoofd, of toch liever subtropische planten (The Mirage)? Black Jack spelen in Parijs (Paris-Las Vegas), Rome (Caesars Palace), op Times Square (New York-New York) of in de woestijn (The Sahara) kan natuurlijk ook.

MGM Grand (in Hollywood-stijl) beschikt over het grootste casino in Las Vegas (175.000 vierkante meter) en heeft de meeste hotelkamers (ruim 5.000). Het is overigens niet het grootste casino van de Verenigde Staten, want dat staat in een indianenreservaat in de staat Connecticut. Dit casino, `Foxwoods', is met 315.000 vierkante meter het grootste ter wereld.

Wie over The Strip wandelt, passeert bij elkaar zo'n 2,5 miljoen vierkante meter casino-oppervlakte, voorzien van 52.000 fruitautomaten en 2.300 roulettetafels. The Strip telt ruim 70.000 hotelkamers. Naast deze relatief dure kamers in de themahotels zijn er in de rest van Las Vegas nog eens 50.000 goedkope hotelkamers in `gewone' hotels. Ook in de dure hotels zijn de kamers trouwens vrij gewoontjes, want wat hotelexploitanten vooral niet willen is dat gasten tijd doorbrengen op hun hotelkamer, terwijl ze ook in het casino hadden kunnen zijn. Sommige hotels hebben zelfs enige tijd alle televisietoestellen uit de hotelkamers verwijderd, maar dat leverde te veel klachten van gasten op. Op meer luxe hoeven de gasten, tenzij ze dure exclusieve suites boeken, echter niet te rekenen.

Heel Las Vegas is trouwens van dat principe doordrenkt: hoe minder er voor toeristen te doen is, hoe beter. Je kunt in Las Vegas bijvoorbeeld wel winkelen – alle casinohotels hebben een eigen winkelcentrum – maar het aanbod is beperkt en bovendien overal hetzelfde (dure kleding en souvenirs), zodat je daar snel op uitgekeken bent. Ook beschikken alle hotels over een ruime keuze aan restaurants (van fast food tot vijf sterren) waar er alles aan gedaan wordt om je zo snel mogelijk te bedienen, zodat je vlug weer terug kunt naar het casino. Alleen voor kinderen is een heleboel vertier georganiseerd, zodat hun ouders – terwijl het hotelpersoneel het kroost zonodig urenlang zoethoudt – rustig met een bakje vol muntjes kunnen plaatsnemen achter de fruitautomaten.

De hotels hanteren het alles-in-één-principe. Wie eenmaal binnen is hoeft nergens meer voor naar buiten. De bezoeker kan 24 uur per dag slapen, eten, drinken en gokken onder één dak. Nergens hangen klokken en er zijn geen ramen, zodat het bijvoorbeeld in het nagebouwde Venetië altijd overdag is. De meeste van de 34 miljoen toeristen die Las Vegas jaarlijks bezoeken, blijven ook het liefste de hele dag binnen, want buiten in de woestijn van Nevada is het het grootste deel van het jaar snikheet. De wandeling van dik een uur langs de `Las Vegas Strip' is dan ook een puur theoretische. De meeste toeristen leggen die route een keer af, per taxi of met een bus. De rest van hun vakantie, die gemiddeld maar vier dagen duurt, brengen ze door in één hotel.

De concurrentie tussen de 26 hotelcasino's op The Strip is dan ook moordend. De rol van de casino's in het noorden van Las Vegas (de oude stadskern waar het in de jaren dertig allemaal begonnen is toen de staat Nevada gokken legaliseerde om in de crisistijd aan belastinginkomsten te komen en banen te scheppen) is sinds de opmars van de megahotels op The Strip vrijwel uitgespeeld. De daar gevestigde casino's trekken vooral bezoekers uit de directe omgeving van Las Vegas, die niet op imposante bouwwerken zitten te wachten, maar wel weten dat in de oude stad een groter deel van de inleg (95,7 procent) wordt uitgekeerd dan op The Strip, waar 93,9 procent van alle ingezette dollars in prijzengeld wordt omgezet.

Van de grote hotels op The Strip is tweederde in handen van vier grote concerns: Park Place Entertainment, MGM Mirage, Harrah's Entertainment en Mandalay Resort Group. Hun omzet varieert van 2 miljard dollar (Mandalay) tot ruim 5 miljard (Park Place). De noodzaak om voortdurend te blijven investeren in nog mooiere, nog grotere en nog duurderde hotels heeft geleid tot een concentratiegolf onder de casinohotels.

MGM Grand heeft onlangs nog de overname (voor 6,4 miljard dollar) van concurrent Mirage Resorts afgerond en bezit sindsdien zes casinohotels op The Strip, waaronder het imposante New York-New York hotel en Treasure Island, een hotel in de vorm van een piratenschip. Park Place Entertainment, eind 1998 afgesplitst van hotelketen Hilton, kocht vorig jaar publiekstrekker Caesars Palace, waarin delen van het oude Rome (zoals de Trevifontijn) tot in detail zijn nagebouwd. Park Place heeft sindsdien vijf hotels in Las Vegas in handen.

Analisten verwachten dat de concentratiegolf nog niet ten einde is, omdat de enige manier om te groeien het openen van nieuwe of het overnemen van bestaande hotels is. Dat laatste is aanlokkelijker omdat een nieuw hotel marktaandeel zou kunnen afsnoepen van de bestaande hotels. Daarmee snijden de casinoconcerns zichzelf in de vingers.

Niets wijst er overigens op dat het verzadigingspunt in Las Vegas al bereikt is. Terwijl investeerders al jarenlang vrezen dat in Las Vegas een overschot aan casino's en hotelkamers ontstaat, blijft het aantal toeristen maar groeien. Sinds 1998 openden vijf nieuwe megahotels – een investering van 6 miljard dollar – hun deuren, een groei van het aantal hotelkamers met 4 procent. Er kwamen acht procent meer bezoekers. Tegenwoordig vrezen analisten juist dat het aantal hotelkamers niet snel genoeg groeit voor de bezoekersaanwas.

De casino-industrie profiteert al jaren van de hoogconjunctuur die de Amerikaanse economie doormaakt. De laatste recessie dateert van het begin van de jaren negentig. De staat Nevada was toen samen met New Jersey de enige plek waar casino's zich legaal mochten vestigen. Een handvol andere Amerikaanse staten, tijdens de recessie dringend op zoek naar nieuwe belastinginkomsten en groei van de werkgelegenheid, heeft gokken sindsdien gelegaliseerd.

De casino-industrie in Las Vegas zag daarin een geweldige kans om te groeien en het ene na het andere concern ging begin jaren negentig naar de beurs om kapitaal op te halen. Sindsdien zijn de grote ketens beursgenoteerd en openden ze casino's in onder meer Missouri Illinois, Louisiana Mississippi, Iowa, Colorado en Indiana. In Atlantic City (in de staat New Jersey) hadden de meeste toen al een of meer casino's. Inmiddels is Las Vegas voor Harrah's, Mandalay en MGM Mirage nog maar goed voor tweederde van de omzet. Park Place, de marktleider met 28 casino's, haalt nog maar de helft van zijn omzet uit Las Vegas.

Het klimaat voor casino's is in Nevada nog altijd het gunstigst. Zo bedraagt de belasting op gokinkomsten er slechts 6,25 procent, tegen 35 procent in Illinois en ongeveer 20 procent in de meeste andere staten. In Mississippi en Louisiana mogen casino's zich alleen op cruiseschepen vestigen. Louisiana staat sinds enkele jaren ook casino's aan land toe, maar in plaats van 18,5 procent omzetbelasting, betalen die een vast bedrag aan belastingen, namelijk 100 miljoen dollar per jaar.

Alleen Harrah's heeft het tot dusver aangedurfd aan land een casino te openen, maar door tegenvallende bezoekersaantallen komt de belastingaanslag neer op een heffing van 40 procent en is het casinohotel zwaar verliesgevend. Harrah's dreigt het casino nu te sluiten als de belasting niet wordt verlaagd en zet daarmee honderden banen op het spel.

De koersen van de casinofondsen worden voor een deel bepaald door onzekere factoren, zoals politieke beslissingen, en verlopen daardoor grillig. Een paar jaar geleden leidde ook de Azië-crisis tot koersdalingen, omdat een belangrijke groep casinobezoekers daar vandaan komt: de zogeheten 'walrussen', steenrijke gokkers die per bezoek zo'n 1 tot 5 miljoen dollar spenderen. Wereldwijd zijn er zo'n 150 tot 250 van deze walrussen, die gemiddeld tien keer per jaar een bezoek brengen aan een casino. In Azié zijn weliswaar ook de nodige casino's voorhanden, maar de doorsnee Aziatische miljonair verkiest de anonimiteit van Las Vegas. De casino's doen er alles aan om de walrussen in de watten te leggen – Park Place en MGM Mirage hebben zelfs eigen vertegenwoordigers in Hongkong, Jakarta, Singapore en Bangkok, die plaatselijke notabelen moeten overreden hun casino's te bezoeken – want ondanks de hoge risico's (als een walrus wint, wint hij ook meteen heel veel) zijn ze voor de casino's bijzonder lucratief. Ze zijn bij elkaar goed voor een jaaromzet van 600 miljoen dollar. MGM Mirage heeft, sinds het voor 190 miljoen dollar een paleis met 29 villa's voor hooggeplaatste gasten uit de grond stampte, de beste kaarten op de `walrusmarkt'.

Toen de grote concerns midden jaren negentig allemaal aankondigden nieuwe megahotels te gaan bouwen in Las Vegas, waren beleggers bang voor overcapaciteit en daalden de koersen in twee jaar tijd gemiddeld met 24 procent. Toen de opening van de nieuwe hotels juist tot meer bezoekers bleek te leiden, lieten de koersen een omgekeerde beweging zien. In 1999 stegen de casino-aandelen gemiddeld met 50 procent.

Inmiddels zijn de casinofondsen in een wat rustiger vaarwater beland. De enorme groei is voorbij. "De casinomarkt is volwassen geworden", stellen analisten van de Amerikaanse zakenbank PaineWebber in een vorige maand verschenen rapport. De groei komt de komende jaren vooral uit synergievoordelen en het bereiken van een hogere bezettingsgraad, zo verwachten ze. Verder kunnen de casino's blijven profiteren van de aanhoudende economische groei. Maar ook als onverhoopt toch een recessie mocht uitbreken, is er geen nood. "De vorige keer heeft die ertoe geleid dat meer staten hebben besloten casino's toe te staan. Bij een nieuwe recessie kan dat best weer gebeuren", aldus de PaineWebber-analisten.

De staat Nevada profiteert nog elke dag van het besluit uit 1931 om gokken te legaliseren. Las Vegas is de snelst groeiende stad van de Verenigde Staten. De bevolking groeide in acht jaar met meer dan 62 procent tot 1,2 miljoen inwoners. In 2001 wonen er naar schatting anderhalf miljoen mensen in Las Vegas.