Nuon wil de hele `waterketen'

Nuon neemt koolstofproducent Norit over. Het nutsbedrijf wil groeien in `water' en verwante activiteiten als waterzuivering. De liberalisering van de Nederlandse watermarkt verloopt intussen moeizaam.

Bij diarree of vergiftiging worden pilletjes Norit doorgaans ingenomen met een glas water. Dat is ogenschijnlijk de synergie van de gisteren aangekondigde overname van koolstoffabrikant Norit door energie- en waterbedrijf Nuon. In werkelijkheid wordt Norit gekocht voor 151 miljoen euro om de membraantechnologie voor het zuiveren van water, een activiteit waarmee ook Nuon groot wil worden.

Waterzuivering of niet, Nuon betreedt met de overname tegelijk de wereld van de drogisterijen, die Norit bedient onder de vlag `personal care'. Dat is een voor de Nederlandse nutswereld ongekende stap. Onder de nutsbedrijven zijn er die meer doen dan gas, elektriciteit en water leveren. Zoals Essent, dat naast deze nutsdiensten ook voorziet in kabelaansluitingen en afvalverwerking. Maar kabel en afval zijn van origine door de overheid aangeboden nutsdiensten en dat geldt niet voor de koolstof van Norit.

De anti-laxeerpillen van Norit zijn normaal gesproken niet meer dan een toevallig onderdeel van de overgenomen boedel, die waarschijnlijk snel zullen worden verkocht. Bij Nuon zijn de zwarte koolstoftabletten echter illustratief voor het bonte geheel dat het bedrijf een omzet van 8 miljard gulden oplevert. Marktdeskundigen prijzen Nuon doorgaans voor de scherpe focus op energie en water. Tot de Nuon-stal behoort echter ook de voetbalclub Vitesse, waarvan het dankzij forse converteerbare leningen feitelijk eigenaar is. Nuon doet met Norit en Vitesse een beetje denken aan het Duitse RWE (onder meer energie en bouw) of het Franse Vivendi (water en media), conglomeraten die juist onderdelen aan het afsplitsen zijn.

Gevraagd naar de toegevoegde waarde van het samenvoegen van uiteenlopende activiteiten reageerde Nuon-voorzitter T. Swelheim gisteren lichtelijk geïrriteerd. ,,Ik kan u zeggen dat het bij Vitesse geen kwaad kan wat anti-laxeerpillen te hebben'', zei Swelheim met een verwijzing naar het tumult begin dit jaar over het vertrek van Vitesse-voorzitter Aalbers en de rol van Nuon daarin. ,,Wat de synergie betreft heb ik u al uitgelegd wat die is tussen onze wateractiviteiten en Norit.''

De wereldwatermarkt is ongeveer 300 miljard gulden groot en groeit jaarlijks met zo'n 8 tot 10 procent. Nuon wil binnen enkele jaren de omzet in water opschroeven van zo'n 450 miljoen gulden (met Norit erbij ongeveer 1 miljard) tot ,,enkele miljarden.'' Recentelijk werd bijvoorbeeld voor 300 miljoen het Britse Biwater ingelijfd. Nuon wil de hele waterketen beheersen: van het oppompen uit de grond, via zuivering, tot de waterkraan; zowel voor huishoudens als voor de industrie.

De expansie in de waterwereld wordt aangejaagd door de liberalisering van de elektriciteits- en gasmarkt, die alle aanbieders dwingt tot concurrentie. Bedrijven als Essent en Nuon – en in het buitenland Vivendi – denken klanten het beste te kunnen bedienen met het `multi-nutsconcept', waarbij ze naast energie ook bijvoorbeeld water aanbieden. Met een oorlogkas die goed is gevuld door de verkoop van de stroomproductiebedrijven Epon en EZH en van de kabelactiviteiten doet Nuon dan ook veel overnames in de water- en de energiewereld.

Deze expansie tot in China en Israël maakt dat de Nederlandse gemeenten en provincies, die nog altijd eigenaar zijn van Nuon en het op afstand besturen, weinig meer van de oude nutsvoorzieningen herkennen. Zo zijn de provincie Friesland en de gemeente Amsterdam niet alleen indirect betrokken bij de duurzame energie in de VS na de recente overname van Green Mountain, maar met Norit nu ook bij de levering van koolstofpillen aan de drogist. Op de vraag wat de aandeelhouders vinden van de jongste aanwinst antwoordde Swelheim: ,,Die zijn heel blij dat we voor veel mensen schoon water maken.''

In werkelijkheid is het bezit van bedrijven als Nuon inmiddels een stuk risicovoller geworden. Dat is een van de redenen waarom in principe is besloten tot privatisering van energiedistributiebedrijven als Essent, Nuon, Eneco en Remu. De liberalisering dwingt zo de privatisering in feite af.

Juist bij de liberalisering van het water doet zich voor Nuon echter een probleem voor. Hoewel Swelheim onderstreepte dat de meeste wateractiviteiten vrij zijn (zoals de verzorging van koel- en afvalwater voor de industrie) is de drinkwatervoorziening dat niet. Minister Pronk (Milieu) heeft afgedwongen dat drinkwaterbedrijven in overheidshanden blijven. In de praktijk zijn gemeenten en provincies, die gretig hun belangen in energiebedrijven verzilveren, terughoudend geworden met de verkoop van hun bedrijf. Swelheim zei gisteren de hoop op overname van de Waterleiding Maatschappij Limburg te hebben opgegeven, terwijl de onderhandelingen over de Gelderse waterleiding moeizaam verlopen.

In de nabije toekomst kunnen de 700.000 wateraansluitingen van Nuon in Nederland, die nu een springplank vormen voor de kostbare expansie, een blok aan het been worden. Hoe kan Nuon immers worden geprivatiseerd, als het drinkwater van Nuon publiek moet blijven? Swelheim heeft altijd laten doorschemeren dat er een mouw aan te passen is, maar vooralsnog blijkt Pronk een taaie tegenstander die niet nalaat lagere overheden aan te moedigen of te berispen. Alleen al daarom had Swelheim Pronk graag een hoge baan bij de Verenigde Naties gegund.